Geografia eta Historia: Politika eta administrazioa Europar Batasunean

GEOGRAFIA ETA HISTORIA

Politika eta administrazioa

Democracia
¿dónde estás?
BIBLIOTECA NACIONAL
BIBLIOTECA AMERICANA
"DIEGO BARROS ARANA"
DBH3

Gai honetan landuko duguna

1. Zer da estatua?
2. Zer da Europar Batasuna?
3. Zer da nazio batuen erakundea?
4. Estatu baten mugak.
5. Estatuaren boterea.
6. Estatuaren funtzioak.
7. Ongizate estatua.
8. Estatu motak.
9. Estatuaren lurralde antolaketa.
10. Espainiako antolaketa.
11. Euskal autonomia erkidegoa.Apuntatu koadernoan landuko ditugun terminoak:

• Estatua
• Nazioa
• Probintziak
• Udalerriak
• Autonomia erkidegoa
• Ongizate estatua
• Botereen banaketa
• Zuzenbide estatua
• Demokrazia
• Teokrazia
• Monarkia
• Diktadura
• Estatu zentralizatua
• Estatu desentralizatua
• Europar Batasuna
• Estatu laikoa
• Estatu konfesionala
• Nazio Batuen erakundea
• NATO
• Alderdi politikoa
• Iraultza
• Estatu kolpea
• Parlamentua
• Sufragio eskubidea
• Oposizio politikoa
• Ideologia liberala
• Ideologia soziala
• Sorozpena
• Diplomazia
• Funtzionarioak

ZER DA ESTATUA?

ESTATUA/NAZIOA

*
米
*
+
The United
Kingdom
Scotland
Northern
Ireland
England
Wales

Estatua: Definizioa eta elementuak

Estatua lurralde bat gobernatzen duen unitate politiko eta administratibo nagusia da, eta lurralde horretako
biztanleak haren agintepean daude.
Gaur egun munduan 200 estatu inguru daude baina alde handiak dituzte elkarren artean. Estatu horietako
batzuk duela gutxi eratu dira, beste batzuk historia luzea dute. Esate baterako, Montenegro 2006an sortu zen,
Egiptok berriz 5.000 urte baino gehiagoko historia dauka.Estatu batzuk oso handiak dira eta beste batzuk oso txikiak. Errusiak, munduko estaturik zabalenak, azalera
handiagoa du europa osoak baino. Gehien eragiten duen faktorea boterea da. Gaur egun Amerikako Estatu
Batuak dira munduko lehen potentzia, botere politiko, militar, ekonomiko eta kultural handia baitute. Txina,
Japonia, Europar Batasuneko herrialdeak eta Errusia ere potentzia garrantzitsuak dira. Berdinak ahal dira
europako herrialde guztiak?

WORLD RUSSIA MAP
Prime Meridian
Arctic Circle
SWEDEN
FINLAND
RUSSIA
ESTONIA
LITHUANIA
DANEMARK
LATVIA
IRELAND
UNITED
KINGDOM
ORgam' POLAND
GERMANY
UKRAINE
BELGIUM
CZECH
REPUBLIC
SLOVAKIA
VAOOTOH
AUSTRIA
HUNGARY
ROMANIA
FRANCE
SWITZERLAND
CROATIA
SERBIA
BULGARIA
TURKEY
SPAIN
GREECE
1:150,000,000
Miles
0 1,000 2,000
4,000
Antarctic Circle
International Date Line
Equator
Tropic of Capricorn
ITALY
PORTUGAL
ICELAND
NORWAY
BELARUS
Tropic of Cancer

BERDINAK DIRA GUZTIAK?

HEDADURA
Europan, oso
tamaina
desberdineko
herrialdeak daude.

• Errusia da
  Europako eta
  munduko
  herrialderik
  handiena.
• Vatikanoa da
  munduko estaturik
  txikiena.

KOKAPENA
Itsasoa irizpidetzat
hartuta, itsasaldekoak
eta barrualdekoak
bereizten dira.

• Eslovakia eta Austria
  barrualdeko
  herrialdeak dira.
• Estonia eta Bulgaria
  itsasaldeko herrialdeak
  dira.

FORMA
Normalean, lurralde-
jarraipena daukate
estatuek, baina batzuk
zatikatuta daude.

• Erresuma Batua eta
  Errusia zenbait lur-
  masatan hedatzen dira.
• Italia herrialde zulatua da,
  San Marino eta Vatikanoa
  bere lurraldean baitaude.

BIZTANLERIA
Europan, oso biztanle
kopuru desberdineko
herrialdeak daude.

• Errusia da estaturik
  jendeztatuena,
  142 milioi biztanle
  dauzka.
• Vatikanoak dauka
  biztanle gutxien,
  1.000.

ABERASTASUNA
Herrialde bakoitzeko
biztanleen
aberastasuna da
europarrak gehien
banantzen dituena.

• Luxenburgo da
  erosteko ahalmen
  handiena duen
  estatua.
• Moldavia eta Georgia
  dira biztanleko
  errenta txikiena duten
  herrialdeak.

EUROPAKO ESTATUAK

1. Albania: Tirana
2. Alemania: Berlin
3. Andorra: Andorra la Vella
4. Armenia: Ereban
5. Austria: Viena
6. Azerbaijan: Baku
7. Belgika: Bruselas
8. Bielorusia: Minsk
9. Bosnia-Herzegovina: Sarajevo
10. Bulgaria: Sofia
11. Danimarka: Kopenhage
12. Erresuma Batu: Londres
13. Errumania: Bucarest
14. Errusia: Mosku
15. Eslovakia: Bratislava
16. Eslovenia: Ljubljana
17. Espainia: Madril
18. Estonia: Tallin
19. Finlandia: Helsinki
20. Frantzia: Paris
21. Georgia: Tbilisi
22. Grezia: Atenas
23. Herbehereak: Amsterdam
24. Hungaria: Budapest
25. Irlanda, Eire: Dublin
26. Islandia: Reykjavik
27. Italia: Erroma
28. Kazajistan: Astaná
29. Kosovo: Pristina
30. Kroazia: Zagreb
31. Letonia: Riga
32. Liechtenestein: Vaduz
33. Lituania: Vilnius
34. Luxenburg: Luxenburg
35. Malta: Valleta
36. Macedonia: Skopje
37. Moldavia: Chisinau
38. Monako: Monako
39. Montenegro: Pogdoritza
40. Norvegia: Oslo
41. Polonia: Varsovia
42. Portugal: Lisboa
43. San Marino: San Marino
44. Serbia: Belgrado
45. Suedia: Estockholm
46. Suitza: Berna
47. Turkia: Ankara
48. Txekiar- Errepublika: Praga
49. Ukrania: Kiev
50. Vaticano hiria: Vaticano Hiria
51. Zipre: Nikosia

ZER DA EUROPAR BATASUNA?

Europar Batasunaren sarrera urteak

Hasierako lurraldeak
Erromako ituna
1957
Sarrera urtea
1973
Sarrera urtea
1981
Sarrera urtea
1986
Sarrera urtea
1995
Sarrera urtea
2004
£
Sarrera urtea 2007
FINLANDIA
Sarrera urtea 2013

Europa eta Europar Batasuna

Berdina ahal da Europa eta Europar Batasuna?
Europako estatu guztiak EZ daude Europar Batasunean.

„Reikiavik
Islandia
Finlandia
Noruega
Helsinki
.Oslo Suecia
Estocolmo .
Estonia
Reino Unido
Riga" Letonia
Dinamarca
Copenhague"
Lituania
Irlanda
Vilna
Países
Bajos
Amsterdam
Berlin .
Varsovia
Alemania
Polonia
FRANTZIA
AUSTRIA
HUNGARIA
ERRUMANIA
PORTUGAL
„Berna
Suiza
„Budapest
Hungría
ESPAINIA
ITALIA
BULGARIA
Croacia
Bucarest
Portugal
Sarajevo
Montenegro
. Bulgaria
"Sotia
Lisboa
Italia
Roma
España
·Skopie
Macedoni
del Norte
L'GREZIA
Tirana.
Albania
Grecia
. Atenas
O
Chipre . Nicosia
La Valeta
. Malta"
MALTA
EUROPAKO GIZARTE FUNTSA
FONDO SOCIAL EUROPEO
Rumanía
Bosnia y / Belgrado
Herzegovina
Serbia
Madrid
Pristina
Podgorica·" Kosovo
Europako Gizarte Funtsak
zure etorkizunean inbertitzen du
El Fondo Social Europeo
invierte en
en tu futuro
EUROPAR BATASUNA
UNION EUROPEA
- Bruselas
Bélgica :
Luxemburgo
Luxemburgo
„Praga
Chequia
Eslovaquia
Bratislava
Viena .
Francia
Austria
Eslovénia
Liubliana .Z
Londres
ESLOVAKIA
LUXEMBURGO
TXEKIA
LETONIA
LITUANIA
IRLANDA
DANIMARKA
ERRESUMA
BATUA
HERBEHEREAK
ALEMANIA
BELGIKA
POLONIA
Dublin
Paris
ESLOVENIA
KRŮAZIA
SUEDIA
ESTONIA

NOIZ SORTU ZEN EUROPAR BATASUNA?

·Bigarren Mundu Gerra (1939-1945) amaitzean, Europa eta
mundua bi bloketan zatituta geratu zen ( kapitalista/AEB eta
komunista/SESB).
*
*
https://www.youtube.com
/watch?v=rgitH89_yw8
·Europa batua sortzeko beharra. Arrazoiak:
·Europan beste gatazka armatu bat saihestea, bakea
indartzea.
·Munduko 3.potentzia sortzeko nahia. Europako
herrialdeen arteko lehiak ekidin eta ekonomiak
koordinatzeko beharra

Europar Batasunean sartzeko irizpideak

·Europar Batasunean sartzeko irizpide nagusiak:
OErakunde indartsuak izatea eta horiek demokrazia eta
giza eskubideak bermatzea
OMerkatu-ekonomia izatea, lekiakorra
OBeste kideek dituzten eginkizunak ere betetzea
·Kide berriak sartzeko unean beti eztabaidak pizten dira
·Egun 28 estatuk sortzen dute
·Estatu berriak daude "ate joka". Hautagaiak dira: Turkia,
Serbia, Montenegro, Albania, ...

Europar Batasuneko partaideak eta euroaren jaiotza

OHasierako partaideak: Alemania, Franzia, Italia, BENELUX (Belgika,
Holanda eta Luxenburgo). (6)
01973. Danimarka, Irlanda eta Erresuma Batua (9)
01981. Grezia (10)
01986. Espainia eta Portugal (12)
01995. Austria, Suedia eta Finlandia (15)
O1999. Euroaren jaiotza.
O2004. Hamar herrialde gehiago : Estonia, Letonia, Lituania, Polonia,
Eslovakia, Txekia, Hungaria, Eslovenia, Malta eta Zipre (25).
O2007. Errumania eta Bulgaria (27)
2013. Kroazia (28)

EUROPAR BATASUNAREN ERAKUNDE NAGUSIAK

INSTITUZIOAK
OSAKETA
EGINKIZUNAK
ERABAKIA
EUROPAR
BATASUNEKO
KONTSEILUA
·Estatuetako gobernu buruak + Europako
Batzordeko presidentea.
·Urtean bi aldiz batzen da.
·Goreneko organo politiko exekutiboa/betearazlea.
·Batasuneko jarraibide nagusiak, ardatzak (batasunaren
garapena, ekonomia eta gizarte politikak, kanpo politikak)
zehazten ditu, eta lehentasunak zehazten ditu.
EUROPAR
BATASUNEKO
MINISTROEN
KONTSEILUA
·Herrialdeetako ministroek parte hartzen dute
eta elkartzen dira aztertzen diren gaien
arabera.
·Aginte betearazlea du.
·Erabakirik garrantzitsuenak hartzen ditu
·EB-ko polítika eta kanpo -harremanak zehazten ditu
·Legegintza ahalmena du Parlamentuarekin batera eta
aurrekontu-eskuduntzak ere baditu
EJEKUZIOA
EUROPAKO
BATZORDEA
·Estatu-kideen gobernuek adostasunez bost
urteko agintaldirako aukeraturiko 28 komisariok
osatzen dute eta bakoitzak elkarteko politika
esparru baten ardura dauka.
·Erakunde iraunkorra, aginte betearazlea.
·Lege eta itunak betetzen direla ziurtatzea
·Batasunaren aurrekontua kudeatzea eta legeak
proposatzea
EUROPAKO
PARLAMENTUA
·751 parlamentarik (biztanleriaren arabera)
osatzen dute, sufragio unibertsalez hautatuak
(bost urterik behin).
·Ideologiaren arabera eseritzen dira, ez
estatuka
·Europar Batasuneko kontseiluarekin batera, Europako
legeak eta aurrekontuak, onartzea, eraldatzea edota
zuzentzea.
·Gainerako erakundeak kontrolatzea.
JUSTIZIA
AUZITEGIA
·Herrialde bakoitzeko epaile bana (28)
·EBekolegeen inguruan sor daitezkeen tirabirak konpontzea
·Itunen kontrola eta bermea
KONTUEN
AUZITEGIA
·28 kide (Estatu bakoitzetik bat)
·EB-ko diru-sarrerak eta gastuak kontrolatzen ditu .
·Dirua aldez aurretik ezarritako aurrekontu eta helburuen
arabera inbertitzen duela egiaztatzen du.
KONTROLA
·Justizia-organo nagusia. Botere judiziala.

EBko politika bateratuak

1. MERKATARITZA-POLITIKA BATERATUA
   - Beste herrialde batzuetako produktuentzat kanpo-zerga bera
   ezartzea.
   - Inportazio- eta esportazio-erregimenak arautzea.
   - Garapen bidean dauden herrialde jakin batzuetako produktuei
   lehentasuna ematea.
2. NEKAZARITZA-POLITIKA BATERATUA
   - Haren arloak nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza dira.
   - Nekazarien bizi-maila bermatzen du, eta ekoizpena hobetzeko eta
   berregituratzeko planak finantzatzen ditu.
   - Batasuneko aurrekontuaren % 70 ematen zaio.
3. BATASUNEKO GIZARTE-POLITIKA
   - Nazionalitate, sexu edo beste edozein arrazoirengatiko
   diskriminazioa debekatzea.
   - Enplegu osoa sustatzea.
   - Baztertutako taldeei laguntzea: gazteei, emakumeei, langabeei, etab.
   - Kide diren herrialdeetako gizarte- eta lan-arautegiak hurbiltzea.
4. BATASUNEKO INDUSTRIA-POLITIKA
   - Estatu bateko lan publikoak egiteko aukera pixkana Batasuneko
   estatu guztietako enpresei zabaltzea.
   - Enpresa lehiakorrei eta teknologia aurreratua dutenei laguntzea.
   - Batasuneko industrien arteko lankidetza handitzea.
5. GARRAIO-POLITIKA BATERATUA
   - Sektorearen eraginkortasuna handitzea.
   - Garraiobideen salneurriek lehia askea ez oztopatzeko neurriak
   hartzea.
6. LEHIAKORTASUNAREN BATASUNEKO POLITIKA
   - Salgaien, kapitalen eta langileen zirkulazio askea babesteko
   herri guztietan arautegi berdina ezartzea.
   - Estatuaren laguntzak mugatzea, monopolioak amaiaraztea, etab.
7. KONTSUMITZAILEEN DEFENTSARAKO POLITIKA
   - Arlo horretarako herrialde kideetan dauden arautegiak hurbiltzea:
   produktuek bete behar dituzten baldintzak, arauak betetzen ez
   direnean edo gehiegikerien aurrean kontsumitzaileak defendatzea,
   publizitatea, saltzeko baldintzak, kredituetarako baldintzak, etab.
8. BATASUNEKO ESKUALDEEN POLITIKA
   - Gutxien garatutako eskualdeetako baldintzak hobetzeko planak
   finantzatzea.
9. INGURUMEN-POLITIKA
   - Ingurumen-politika herrialdeen artean koordinatzea.
   - Ekintza-programak finantzatzea.