Mensen met een beperking: auditieve en cognitieve uitdagingen

Auditieve beperking

Een auditieve beperking betekent dat het horen in enige mate beperkt is.

Slechthorendheid (verminderd gehoor in een of beide oren) en doofheid (volledig gehoorverlies in beide oren) zijn auditieve beperkingen. Sommige mensen met een auditieve beperking kunnen geluid horen, maar zij horen niet altijd genoeg om spraak te begrijpen. Vooral wanneer er (veel) achtergrondgeluid is, kan dit voor problemen zorgen.

Anatomie van het oor

4 5 6 8 -0 2 3 9 10 Buitenoor 1 Oorschelp 2 Externe gehoorgang 3 Trommelvlies Middenoor 4 Hamer 5 Aambeeld 6 Stijgbeugel Buis van Eustachius Binnenoor 8 Halfcirkelvormige kanalen 9 Slakkenhuis 10 Gehoorzenuw

Auditieve beperking: oorzaken en meting

• Verschillende oorzaken mogelijk (aangeboren of niet aangeboren)
• Stoornissen gelegen in het binnen-midden of buitenoor
• Samenspel tussen de oren en de hersenen
• Wat slechthorendheid of doof zijn concreet inhoudt, verschilt van persoon tot persoon
• Gehoorverlies wordt gemeten aan de hand van audiologische testen
• Slechthorendheid: verlies van meer dan 20db
• Doofheid: verlies van meer dan 95db

Geleidingsstoornis

1: Geleidingsstoornis: · Stoornis in het uitwendig of middenoor · Vermindering van het gehoor voor alle, vooral lage geluidsfrequenties (lage tonen) + eventueel evenwichtsstoornissen · Hoorapparaten, operatie, medicatie -> kunnen sterke verbetering geven

Perceptiestoornis

12: Perceptiestoornis: · Stoornis gelegen op het traject binnenoor -> hersenen · Hoge tonen en klanken vallen uit · Geluiden worden vervormd waargenomen slechts verbetering tot op bepaalde hoogte bv. cochleair implant · Combinatie van geleidingsstoornis en perceptiestoornis is mogelijk

Zorg voor mensen met een auditieve beperking

• Visuele stimulatie
• Gebarentaal
• Oogcontact
• Mondbeeld
• Langzaam en duidelijk spreken

Cognitieve beperking

De meeste definities van een verstandelijke beperking beklemtonen 3 belangrijke aspecten: · De aanwezigheid van een duidelijke beperking in het intellectueel functioneren. · Opvallende tekortkomingen in het adaptieve gedrag, het adaptieve gedrag omvat conceptuele, praktische en sociale vaardigheden. · Het vroegtijdig optreden ervan.

Mate van adaptief functioneren

De mate van adaptief functioneren bepaalt hoeveel ondersteuning nodig is: Conceptueel domein (Geheugen, taal, schoolse vaardigheden, problemen oplossen) Sociaal domein (Inleven, empathie, vriendschappen sluiten) Praktisch domein (Leervermogen, zelfmanagement, zelfverzorging)

Ontwikkeling van mensen met cognitieve beperkingen

• Trager
• Stopt vlugger
• Kent een disharmonisch profiel (Niet alles ontwikkelt in het zelfde tempo)
• Verschil tussen het kunnen (verstandelijke) en het aankunnen (emotionele)

Syndroom van Down

2Chromosomale afwijking (aangeboren) Fout bij deling 21ste chromosoom

• 95% gewone trisomie
• 4% translocatie
• 1% mosaicisme

Kenmerken van personen met syndroom van Down

(Min 4 kenmerken kennen)

• Kleine gestalte
• Brede neusrug
• Plooi aan de binnenkant van het oog
• Dikke en gegroefde tong, vaak openhangende tong
• Huidplooi over de breedte van de handpalm
• Hartgebrek
• Gezichts en gehoorproblemen
• In de vroege jeugd: verhoogde kans op leukemie
• Motoriek: spierslapte waardoor meer kans op slaapproblemen
• Vanaf 50ste levensjaar: ziekte van alzheimer
• Personen met syndroom van Down hebben een matig tot ernstige cognitieve beperking.

Adaptieve vaardigheden bij cognitieve beperking

Deze adaptieve vaardigheden bestaan uit drie groepen vaardigheden:

• Conceptueel domein: Onder andere taal,lezen, schrijven en geldbegrip.
• Sociaal domein: Onder andere interpersoonlijk contact, verantwoordelijkheidgevoel, zicht houden aan geldende regels en wetten, zelfwaardegevoel.
• Praktisch domein: Vaardigheden die nodig zijn in het dagelijks leven Zich aankleden, lichaamszorg, medicatiegebruik, omgaan met geld, kunnen telefoneren, gebruik maken van openbaar vervoer ..

Gedrags- en persoonlijkheidskenmerken

• Algemeen lief en vriendelijk
• Groot vermogen tot imitatie en mimiek, gevoel voor humor, veel lachen
• Koppig
• Herhalen van echte of ingebeelde conversaties

Zorgen voor mensen met een cognitieve beperking

• Foto's, tekeningen, pictogrammen, visualisaties
• SMOG
• Geschreven taal aanpassen (functioneel maken)
• Schema samen opmaken/stappenplan
• Snoezelen

Tips omgaan met personen met een cognitieve beperking

3· Zorg voor een rustige omgeving · Gebruik eenvoudige taal · Neem steeds voldoende tijd om zaken uit te leggen

• Luister zeer aandachtig Behandel de persoon met een cognitieve beperking als een volwassene
• Gebruik duidelijke lichaamstaal
• Bied hulp aan, maar dring je niet op
• Laat hen dingen doen op eigen tempo Geef duidelijkheid en structuur

Wat doe je beter niet

• Kleinerende uitdrukkingen gebruiken
• Humoristische of dubbelzinnige bewoordingen gebruiken
• Vreemde, moeilijke en lange woorden gebruiken
• Praten met de begeleider ipv met de persoon zelf
• Hen forceren sneller handelingen uit te voeren
• Betuttelen

Mensen met fysieke beperkingen

Een lichamelijke beperking is een aangeboren of in de prille jeugd of later verworven beperktheid van de lichamelijke functies en/of de verdere ontwikkelingsmogelijkheden daarvan; hierbij is het lichamelijk tekort of motorische stoornis het meest opvallend, terwijl daarnaast de sociale aanpassing bemoeilijkt, beperkt of onmogelijk is.

Verschillende vormen van fysieke beperkingen

Een musculaire stoornis: er is sprake van een stoornis in het spierstelsel bv. Ziekte van Duchenne, ziekte van Bechterew Pees Spier Spiervezelbundel Spiervezel Er zijn verschillende vormen: (1 voorbeeld geven op het examen) Bepaalde vormen van fysieke beperkingen blijven stabiel en andere zijn eerder progressief (je gaat meer en meer achteruit) Musculaite stoornis (hierboven uitgelegd)

Orthopedische stoornis

Een orthopedische stoornis: Stoornis in het beenderstelsel VB: amputaties, osteogenisis imperfecta, reuma, klompvoet ...

Neurologische stoornis

4Neurologische stoornis: Stoornis in het centrale zenuwstelsel VB: cerebrale parese, spina bifida (openrugje) , multiple sclerose (MS) , hydrocephalie (waterhoofdje) .. Bepaalde vormen blijven stabiel andere personen hebben meer begeleiding nodig zoals MS en spieraandoeningen ..

Ziekte van Duchenne

Ernistige erfelijke spierziekte, die de spieren aantast en verzwakt (progressief) Spieren verzwakken en bewegingen kunnen niet meer gecoordineerd worden Oorzaak: Erfelijk, geslachtsgebonden (enkel bij jongens) Behandeling: Ziekte kan niet tegengehouden of gestopt worden Wel ondersteuning bieden: medisch, psychosociaal en emotioneel.

Cerebrale parese

Cerebrale parese = hersenverlamming (andere benaming: infantiele encefalopathie, cerebral palsy, hersenverlamming) · = 'cerebraal' verwijst naar de hersenen · = 'parese' verwijst naar het gebrek aan spiercontrole · Een deel van de hersenen functioneert niet of anders dan bij hersenen zonder beschadiging · Cerebrale parese is een ontwikkelingsstoornis die gekenmerkt wordt door motorische stoornissen.

3 hoofdtypen cerebrale parese

• 3 HOOFDTYPEN
• Spastische cerebrale parese: Hypertonie. Een of meer spiergroepen zijn stijf
• Dyskinetische cerebrale parese: Lichaamshouding en coördinatie is aangetast. Onbewuste en doelloze bewegingen (ook tijdens rust)
• Atactische cerebrale parese: Evenwichtsgevoel en vermogen om diepte in te schatten is aangetast.

Oorzaken cerebrale parese

Tijdens of vlak na de geboorte: 5Aangeboren afwijkingen, infectie in de baarmoeder, cytomegalovirus (CMV) infectie ziekte , zuurstofstekort .. NAH In vroege kindertijd of latere leeftijd door hersenvliesontsteking of hoofdletsel

Zorgen voor mensen met een fysieke beperking

• Psychologische begeleiding in functie van verwerking, zelfbeeld ...
• Medische begeleiding: medische opvolging, medicatie, operaties, ...
• Therapie: gericht op beweging en het stimuleren van de grove en de fijne motoriek. bv ?. Kine, ergo, hydrotherapie, ...
• Logopedie: aanpak van spraak-, kauw- of slikproblemen, eventueel alternatieve communicatiesystemen( picto's, SMOG)
• Gebruik van hulpmiddelen: de snel evoluerende technologische mogelijkheden en hulpmiddelen kunnen de beperkingen van een persoon voor een stuk compenseren en bieden mogelijkheden om zo zelfstandig mogelijk te kunnen functioneren.

Communicatiehulpmiddelen bij mensen met een beperking

• Tellus
• Communicatiemap
• Oogbesturing
• Losse communicatiekaarten
• ...

Sociaal en emotionele ontwikkeling

• Kennis van het niveau van sociaal-emotionele ontwikkeling is nodig om het gedrag beter te kunnen begrijpen
• Bij kennis van het niveau van SEO kan je juiste begeleidingsstijl bieden - > zorg op maat
• Veel personen kennen een disharmonisch profiel (niet alle gebieden ontwikkelen in hetzelfde tempo: cognitief, sociaal, emotioneel, fysiek)
• Verschil tussen het kunnen (verstandelijke) en het aankunnen (EMOTIONELE)

Sociale ontwikkeling

Iemand is in staat om gevoelens, gedachten, meningen, behoeften en wensen van zichzelf en anderen in te schatten en ernaar te handelen.

Emotionele ontwikkeling

De manier waarop mensen in toenemende mate hun emotie bewust ervaren en grip krijgen op hun emoties

Adaptatiefase: 0 - 6 maanden

6Adaptatiefase: 0 - 6 maanden: (Het wij gevoel + veel huilen en intens contact nodig) Kenmerken Wij- gevoel Fysieke gewenning Verwerken van prikkels Aanpassen aan de omgeving Huilen is een belangrijke manier om aandacht te vragen, contact te maken Begeleidingsstijl Basisveiligheid bieden Directe nabijheid Zichtbare aanwezigheid, nabijheid Aandacht voor kleine signalen van ongemak, onrust, onevenwicht Lichamelijk contact staat centraal Letten op details: niet te warm, niet te koud, ... Regelmaat/structuur Kenlerkende problematiek bij een inadequate begeleidingsstijl

• Problemen met (psycho)fysiologische stress -> uitputting
• Mogelijke gedragskenmerken: - onrust- angst en woede- uitbarstingen - Automutilatie - Teruggetrokkenheid, passiviteit - …

Socialisatiefase (6-18 maanden)

Socialisatiefase (6-18 maanden) (Hechtingsproces + scheidingsangst en 1 kennig vertrouwen) Kennmerken Wij- gevoel Hechtingsproces centraal Egocentrisch Relatie met belangrijke personen Eénkennig Gaan op zoek naar veiligheid en vertrouwen Scheidingsangst Beginnende interesse in leeftijdsgenoten Begeleidingsstijl Directe nabijheid Aanbieden van structuur en grenzen Vertrouwen 'verdienen' Voorspelbaarheid Beschikbaarheid Communiceren met lichaamstaal en korte zinnetjes Kenlerkende problematiek bij een inadequate begeleidingsstijl · Verstoring van de hechting: geen, onvoldoende, onveilige of angstige hechting · Mogelijke gedragskenmerken: - Contactstoornis - Bizar gedrag - Agressiviteit tov hechtingsfiguur 7