Gaia: Zer Da Enpresa Bat? Enpresaren kontzeptua eta funtzioak

ENPRESA KONTZEPTUA LANTZEN

1. GAIA: ZER DA ENPRESA BAT?

EKONOMIA

• Baliabideak
• Urritasuna
• Esleipena/banaketa
• Optimizazioa

Metodoa/zientzia

ENPRESA

• Produkzio unitatea
• Banaketa unitatea
• Unitate juridikoa
• Unitate fisikoa
• Balio sortzailea
• Ekonomia agentea

ENPRESA: Produkzio faktoreak modu eraginkorrean antolatzen + banatzen dituen eragile ekonomikoa, merkatu beharrak asetzeko + adierazitako helburuak betetzeko produktuak eta zerbitzuak sortuz.

EKONOMIA: baliabideen (urriak) esleipen eraginkorra aztertzen duen gizarte zientzia.

ENPRESAREN EKONOMIA: Enpresa-erakundeetan baliabideen esleipen eraginkorra aztertzen duen ekonomiaren adarra.

Misioa, bisioa eta baloreak: Enpresa batek bere burua definitu eta estrategiak abiarazteko aurrez definitu beharko lituzkeen alderdiak, bere jarduera garatzeko modua, definitzen dutenak. Misioa enpresak ezartzen duen helburua da, gizarteari eskaini nahi diona, bisioa gizarteari buruz duen ikuspegi orokorra, eta baloreak enpresaren eta bere kideen jokabide-printzipioak.

ENPRESA SISTEMA GISA

• Sistema konplexu eta irekia -> azpisistemak eta elementuak behar bezala erlazionatuta eta antolatuta dauden.
• Osotasun bakar bat eratu -> enpresaren helburu orokorrak lortzea bilatzen duten funtzio multzo bat garatu horretarako.
• Jarduera hori guztia ingurunearekin modu iraunkorrean harremanetan egonez -> enpresak, ingurunearekin, materia, energía eta informazioa trukatzen ditu.

ENPRESAREN FUNTZIOAK

• Oinarrizko funtzio ekonomikoa -> balioa sortzea -> baliabide ekonomikoak (produktu faktoreak) modu efizientean erabiltzea eskatu.

Ekoizte-prozesua zuzendu, koordinatu eta kontrolatu

Gizarte-funtzioa: gizartearen aurrerakuntza, garapen eta ongizatean lagundu.

Ekoizteko beharrezkoak diren lehengai, teknologia, azpiegitura, ... kudeaketa.

Jarduera ekonomikoaren arriskuak gain hartzea.

AZKEN EMAITZA

• Gizarteak beharrezkoak dituen produktu/zerbitzuak ekoiztu
• Gizartearen ongizate sozioekonomikoan lagundu

Oinarrizko funtzioak betetzeko -> barne funtzioak garatu, horietako bakoitza azpi-sistema konkretuetan antolatuz.

1. Ogasun/Finantza Saila
2. Giza baliabideen saila
3. Marketing eta Publizitate Saila
4. Merkataritza saila
5. Erosketa saila
6. Logistika saila
7. Ekoizpen saila
8. Mantentze saila
9. Diseinu/Bulego tekniko saila
10. Kudeaketa eta Administrazio Saila
11. Zuzendaritza Saila
12. Informatika saila edo sail teknologikoa
13. Berrikuntza eta negozio berrien saila

ENPRESAREN HELBURUAK

Enpresaren oinarrizko helburu klasikoa -> mozkinak handitzea -> helburu horrekin lotuta dauden beste hainbat xede. Hauen artean garrantzitsuenak ondorengoak dira:

• Bideragarritasun ekonomikoa
• Hazkundea

ZUZENDARITZA-FUNTZIOA: antolatu, planifikatu eta ekonomia-jarduera kontrolatu.

LAN- HARREMANETARAKO FUNTZIOAK.

FINANTZAKETA-FUNTZIOA: finantza-baliabideak ahalik eta kostu txikienarekin eta une egokian lortu. Inbertsio proiektuen bideragarritasuna neurtu.

MERKATARITZA-FUNTZIOAK: enpresaren produkzio zikloaren lehen eta azken pausoak burutu.

HORNIKUNTZA, EKOIZPEN ETA BANAKETA-FUNTZIOAK.

• Kalitatea/bikaintasuna
• Bezeroen asebetetzea
• Gizartearen ongizatea
• Biziraupena

ENPRESEN GIZARTE ERANTZUKIZUNA

Enpresak modu iraunkorrean kudeatzean datza ->

• 3 esparru hauetan onurak sortzen dituen kudeaketa bultzatu -> gizartea, ekonomia eta ingurumena
• Enpresak inguruan dituen interes talde ezberdinen helburu eta eskaerak kontutan izatea -> hornitzaileak, gobernua, bezeroak, gizartea, langileak, gerenteak, jabeak ...

ENPRESAREN ELEMENTUAK

2 multzo:

• Pertsona edo faktore aktiboak:
• Kapitalaren jabeak/bazkideak
• Langileak
• Zuzendari, koordinatzaile edo administratzaileak

Ondasun ekonomikoak eta beste elementuak

• Elementu material ukigarriak: makineria, tresneria informatikoa, lurrak eta ondasunak ...
• Elementu ukiezinak: irudia, kapital intelektuala, kultura ...

ENPRESA MOTAK

• Jarduera ekonomikoaren arabera
• 1. sektorea -> lehengaien erauzketa: prozesatu gabeko produktuen erauzketa (nekazaritza, meatzaritza, abeltzaintza, arrantza ... )
• 2. sektorea -> lehengaien eraldapena: lehen sektoreko ondasunak produktu berri bihurtu (artisau eta industria jarduera)
• 3. sektorea -> zerbitzuak: ondasunak kontsumitzaileengana iristea ahalbidetzen duten jarduerak egin beharrak asetzeko (merkataritza, garraioa, hezkuntza, osasuna, turismoa)
• 4. sektorea -> informazioan eta ezagutzan oinarritua: tradiziozko hiru sektoreen osagarri diren azken kontzepziokos sektorea, informazioaren balio ukiezinarekin lotutako jarduerekin, haren kudeaketa eta banaketa hartzen dituena (ikerketa, garapen eta berrikuntza informazio jarduera espezializatuak)
• 5. sektorea -> erabakiak hartzea: Kulturarekin, hezkuntzarekin, artearekin eta aisialdiarekin lotutako zerbitzuekin lotuta, nahiz eta oraindik ez dagoen akordio unibertsala bere egile desberdinen artean. Batzuetan osasunarekin lotutako jarduerak barne daude.
• Tamainaren arabera
• Mikroenpresak -> <10 langile, <= 2M euroko fakturazioa

Txikia -> <50 langile, <= 10M euroko fakturazioa

• Ertaina -> <250 langile, <= 50M euroko fakturazioa
• Jabetza eta aktibitatearen kontrolaren arabera
• Publikoak -> administrazio publikoak (udaletxeak, erkidegoak, estatuak ... )
• Pribatuak -> partikularrenak (pertsona fisikoak/beste enpresa pribatuak)
• Mixtoak -> pertsona/enpresa pribatuen esku dauden administrazio publikoak
• Forma juridikoaren arabera
• Pertsona fisikoa/autonomoa
• Sozietate zibilak/erkidego ondasunak
• Pertsona juridikoa/sozietatea
• Etekin ekonomikoekiko jokabidearen arabera
• Irabazi asmokoak
• Irabazi asmorik gabekoak

ENPRESAREN INGURUNEA

2.2 ENPRESAREN INGURUNEA

Enpresak ingurunetik sarrerak/input desberdinak jaso + ingurune horretara irteerak/outputak bidali

• Jasotako sarrerak -> datuak, dirua, lana, teknologia, energia, ekipo ondasunak, materialak

Sarrera horiek enpresan transformatuz gero:

• Bidalitako irteerak -> produktu/zerbitzuak, emaitzak, dibidendua, zergak, informazioa

Enpresa ekonomi-azpisistema baten barruan -> ekonomiaren agente/eragilea da. Jardueraren arabera ekoizpen faktore desberdinak behar dira.

Ingurunea etengabe aldatu -> lehiakorra izateko aldaketa hauetara egokitzeko beharra + enpresak ingurunean komeni zaizkion aldaketak egiteko gaitasuna dauka.

• INGURUNE OROKORRA: Enpresa guztientzako berdina + denetan izaten du eragina -> ez modu berean. Faktore desberdinak, guztiak mehatxuak/aukerak sor ditzakete:
• Ingurune teknologikoa: azken urteotan aldaketa teknologikoak garapen+berrikuntza handia (industry 4.0, bioteknologia, adimen artifiziala ... )
• Ingurune sozio-demografikoa: aldagai demografikoak (biztanleriaren ezaugarrien eboluzioa azken urteotan), lana egiteko+bizitzeko eran eman diren aldaketak, kontsumo joerak, modak, balioetan aldaketak, konektibitatea, biziera osasuntsua, biztanleriaren zaharkitzea ...
• Ingurune politiko-legala: administrazio publikoak araudi aldaketekin enpresaren jarduera mugatu/bultzatu + egoera/erabaki politikoek eragin handia izan dezakete jardueran
• Ingurune ekonomikoa: ziklo ekonomikoen faseak (krisia, geldialdiak, garapen garaiak) eragin handia baliabideak lortzeko aukeretan/produktu eta zerbitzuen eskaintzan. Eragina duten aldagaiak: inflazioa, interes-tasak, truke-tasa, garapen ekonomiko maila, lehiakortasun maila, langabezia-tasa ...
• Ingurune ekologikoa: ingurumenarekiko kezka herrialdeetako eta nazioarteko politika agendan txertatu -> helburua garapen jasangarri bat lortzea da. Aldaketa garrantzitsuak eragin enpresen portaeran
• INGURUNE ESPEZIFIKOA: jarduera sektore baten barneko enpresetan du bakarrik eragina
• Hornitzaileak (negoziazio-ahalmena) -> sektore bateko enpresen errentagarritasuna mugatu dezakete. Negoziazio ahalmena -> salerosketa-eragiketako ezaugarriak (prezioa, kalitatea, entrega epeak eta ordaintzeko modua eta epeak) ezartzeko/erabakitzeko ahalmena. Hornitzaile bat boteretsua da baldintza hauek betetzean:

1. Hornitzaile gutxik eskaintzen dute produktu edo zerbitzua -> baldintzak beraiek ezartzen dituzte.
2. Hornitzaile-taldeak produktu berdingabea edo aparta eskaintzen du.
3. Sektorea ez da hornitzaile-taldearen bezero garrantzitsu bat.
4. Hornitzailearen produktua eroslearen negoziorako hornidura garrantzitsua da.
5. Hornitzaile-taldearen produktuak bereziak dira edo hornitzailez aldatzeko kostuak altuak dira.

• Ordezko produktuen mehatxua -> Merkatuan produktu berri bat agertzeak aldaketa ugari ekar ditzake sektorera, aurretik zeuden produktuen kalitatea eta prezioa hobetzen baditu. Mehatxu handiagoa aldaketa teknologikoa etengabea + bizkorra den sektoreetan. Sektore bateko enpresa guztiak ordezko produktu eta zerbitzuak ekoizten dituzten beste sektore batzuetako enpresekin lehiatzen dira. Ordezko produktuek sektore batean lor daitezkeen mozkinak mugatu ditzakete. Mehatxu handia baldintza hauek betetzean:

1. Gure produktuaren funtzio berdina betetzean
2. Funtzio berdina + kalitate-prezio erlazio hobea eskeini
3. Iraunkorragoa
4. Produktuz aldatzeko kostua oso txikia

• Lehiakide berrien mehatxua -> merkatu batean posizionatzeko zailtasunak izan ditzakete - merkatura sartzeko/irtetzeko hesiak badaude, lehiakide berriak sartzeko mehatxua txikiagoa. Sarrera-hesi iturri nagusiak:

1. Eskala-ekonomiak
2. Produktua desberdintzeko zailtasunak (sektoreko enpresak oso irudi eta posizionamendu ona daukatelako)
3. Kapital beharra
4. Hornitzailez aldatzearen kostua
5. Banaketa kanaletako sarbidea
6. Lege/araudi zorrotzak

• Bezero eta kontsumitzaileen negoziazio ahalmena -> bezeroek indarra egiteko duten ahalmena eta salerosketa eragiketako funtsezko aldagaietan baldintzak duten ahalmenean datza. Bezero bat boteretsua da baldintza hauek betetzean:

1. Bezero gutxi, haien erosketak enpresaren salmenten ehuneko handia
2. Sektorean saltzen diren produktuak nahiko antzekoak
3. Erosleek hornitzailez aldatzeko erraztasuna dute, ez dakarrelako kostu handirik
4. Erosleen irabazia edo mozkina txikia da
5. Sektoreko produktuak ez dauka garrantzi edo eraginik eroslearen produktuaren edo zerbitzuaren kalitatean

• Lehiakideen lehia maila -> lehia handiko/lehiakide askoko merkatua izateak negozioaren arrakastan + etorkizuneko aukeretan eragina, merkatuaren errentagarritasuna murriztu dezakeelako. Merkatuaren barne konpetentzia hauen araberakoa:

1. Lehiakideen egitura: lehiakideak asko eta txikiak badira, konpetentzia handiagoa
2. Kostu-finko altuak badaude edo prezioen bidezko lehia bultzatzen bada

Konpetentzia areagotzen duten aldagaiak:

1. Ugari/maila berekoak
2. Sektorearen hazkunde geldoa -> enpresa guztiak salmentak handitu nahian
3. Kostu finko/biltegiratze kostu handiak
4. Eskaintza oso antzekoa, produktua beste lehiakideengandik desberdintzeko zailtasunak
5. Sektoreko eskaintza eskaera baino handiagoa
6. Irteteko hesi handiak