Samenvatting WTG: Filosofie en Wetenschapsfilosofie in Pedagogiek van Universiteit Gent

Inleiding: Filosofie, of wijsbegeerte?

Wat is filosofie?

Geen wetenschap
· gaat over vragen waarvoor we (nog) geen oplossingsmethode hebben
o niet 1 juist antwoord.
o Pedagogische vragen = filosofische van aard, fundamentele vragen: vb.
wat is een kind? Waarom organiseren we onderwijs? Waarom krijgen we
kinderen?
o Waarom, waarvoor, waartoe
· wetenschappen: vraag - onderzoeksmethode - betrouwbare kennis
= enige consensus over de antwoorden
· bv .: student farmacie test de werking van een nieuwe pil door een dubbel blind
placebo gerandomiseerde proef
· centrale vragen die eigen zijn aan mens-zijn
Filosofische vraagstukken hebben vaak geen methode
· bv .: is euthanasie voor mensen met dementie toelaatbaar? Wat is de zin in het
leven?
· zo redelijk mogelijk op zoek gaan naar een antwoord
o antwoord dat niet gebaseerd is op dwang, omdat anderen het denken,
traditie, intuïtie, waarschijnlijkheid, dogma, autoriteit, ...
o argumenten wikken en wegen
veel filosofische vragen worden wetenschappelijke vraagstukken
. Filosofie begint met verwondering, met twijfel

Wetenschapsfilosofie

· Ultieme vragen staan centraal > wetenschap Is opzoek naar kennis, maar wat is
kennis?
o Vb. Vragen van kinderen
· Voorgaande of oude ideeën blijven relevant
· Westerse traditie
· Historisch, met de nadruk op de zoektocht naar betrouwbare kennis
· De epistemologische kwestie
o Waarheid is iets anders dan betrouwbare kennis!
o Leer van de kennis
o Theory of knowledge
Zoektocht naar fundamenten en grenzen van het weten
Hoe weten we dat we iets weten?
Hoe weten we zeker dat iets waar is?
· De epistemologische vraag: wat is echt, wat is waar?
o Funderingsproblematiek
o ter illustratie: Freire's Pedagogy of the oppressed: is de wereld er als er
geen mensen zijn om haar te benoemen?
. We denken heel vaak dat we iets zeker weten, maar vanaf het in twijfel wordt
getrokken ben je niet meer zeker > we berusten op afspraken
· Epistemologie = op theoretische niveau duiden wat echt kennis is.
o Niet de inhoud van kennis, maar statuut van kennis op zichzelf
o Grenzen van weten.

De epistemologische vraag

. Hoe komen we aan kennis? Wat is waarheid, wat is weten?
· Filosofie wordt gedurende de 16
de
de
en 17
eeuw (de verlichting) voornamelijk
epistemologie
o = een zoektocht naar de fundamenten en grenzen van het weten
. Prioriteit van de filosofie worden kennistheoretische vragen
o Naar een 'open' wereldbeeld
de
eeuw, Franse wis- en natuurkundige, theoloog
o Bv .: Blaise Pascal 17
· Plaats van de mens in het universum?
· Onvrede met mythische of dogmatische aanpak
o vragen die niet langer enkel door religie beantwoordt worden
o geen goede basis om 'zekerheden' te claimen
o Vanzelfsprekendheid in vraag stellen
· Eis tot betrouwbaarheid
· Vraag naar kwaliteit van argumentatie
. Streven naar rationaliteit
o Kennis = gradaties van waarschijnlijkheid
· Te vertrouwen en waar
o Dit opleidingsonderdeel zoekt antwoorden op vragen zoals:
· Wat is kennis? Wat is waarheid? Wat is weten?
o Wat is wetenschap? What zijn sociale wetenschappen? Wat is wijsgerige
pedagogiek?
· Verschillende soorten wetenschappen
. Verschillende invullingen in tijd
· Verschillende mensopvattingen
· Maatschappelijk debat
· Drang en zoektocht naar kennis
o Hoe kennis definiëren?
o Iets weten
o Kennis verbindt je met feiten
o Gerelateerd aan 'waarheid'
o Weten vs geloven
o Waar vs onwaar
o Gebaseerd op ...?
· Wetenschap is de enige bron van betrouwbare kennis
Plato - nadenken
. Aristoteles - observeren
· Bacon - observeren, experimenteren & voorzichtig concluderen
· Hume - observeren, experimenteren & voorzichtig concluderen
o zoektocht naar causaliteit, denken de oorzakelijke relaties erbij
o wetenschap blijft een gok > hypothese
· Quine - observeren, experimenteren & voorzichtig concluderen
· interesse in het ontstaan, zekerheid en reikwijdte van de menselijke kennis
o wetenschap = web van overtuigingen > overlevingsinstrument
o om deze omwenteling in het wetenschappelijk denken te begrijpen,
worden 3 centrale filosofische stromingen besproken
· Descartes en het rationalisme
· Locke en het empirisme
· Kant en het idealisme

Over het verband tussen de moderne wijsbegeerte en wetenschappelijke pedagogiek (boek hoofdstuk 4)

Wetenschap als quality label

· Verwijzingen naar wetenschappelijk onderzoek legio
o Wetenschappelijke inzichten te vertrouwen
o M.a.w. waar
· Maar wat is eigenlijk wetenschap? Wat is kennis? Wat is 'waar'?
. Wat maakt wetenschappelijke pedagogiek verschillend van cafe praat, van wat
men in het algemeen zegt voer opvoeding?
o Het antwoord op het kluwen van vragen dat zich hier opdringt, is in het
verleden niet steeds hetzelfde geweest.
o men kan ook in de hedendaagse context verschillende invullingen
onderscheiden die soms te maken hebben met verschillende
mensopvattingen.
o Een antwoord op de verschillende vragen veronderstelt niet alleen kennis
van de maatschappelijke condities waarin ze gestalte krijgen en de
mogelijke inhoudelijk verschillende antwoorden
· Men moet zich bewust zijn van de veronderstelling waarop het
antwoord gebaseerd is en zicht hebben op de draagkracht van de
verantwoording ervan
· Hierbij speelt de ethische inbedding van het pedagogische een
cruciale rol
· Een aantal ontwikkelingen van de moderne wijsbegeerte zijn bepalend geweest
voor de manier waarop we vandaag denken over:
o Waarheid
o Kennis
o Zekerheid
. Kortom: over wat goed wetenschappelijk onderzoek is en over wat een goede
onderzoeker is.

Descartes en het rationalisme

René Descartes (1596-1650)
· Cartesiaanse filosofie
o De filosofie van Descartes is misschien bovenal het resultaat van een
persoonlijke poging om helderheid en zekerheid te verwerven in het licht
van de vele conflicterende standpunten rondom hem en in zijn eigen hoofd
o Zijn zoektocht naar zekerheid is niet los te koppelen van existentiele
bekommernissen
· Op zoek naar de fundamenten van het weten: hoe weet je dat iets waar is?
o Wat zijn de fundamenten en de grenzen van onze kennis?
o Hoe kan ik zeker zijn van wat ik meen te weten?
· Weg naar kennis via:
o Rationalisme
o Zintuigelijke waarneming (emperie) ondergeschikt
o Invloed op hedendaagse onderzoekshouding
o Waar en onwaar scheiden om juist te handelen
o Op zoek naar de juiste methode van het subject -> discours de la methode
· Zekerheid van kennis kan alleen verkregen worden door het volgen
van de juiste methode
· Invloed op hedendaagse onderzoekshouding
o Fundamentele aspecten van het hedendaagse dominant onderzoeksmodel
· Wijze van onderzoek: descartes ideaal is minder gevolgd,
empirisme/ ervaring veel centralere rol in wetenschappelijk
onderzoek gekregen.

Het belang van de juiste methode

· Descartes zoektocht naar de ware/ juiste methode:
o Zekerheid van kennis
o oordeel criterium/ maatstaf
· het gaat hem niet zozeer om objectieve kennis als dusdanig, maar
tegelijk om het vinden van een oordeelscriterium, een maatschap
om juist te handelen.
· helderheid in zijn eigen hoofd
· vorm van emancipatie
o wat is waar en wat is onwaar?
o Existentiele bekommernissen
· Zijn rationalisme sprint voort uit een doorleefd verlangen om door gebruik van de
rede bijgeloof, vooroordelen, cultureel relativisme en fanatisme te overwinnen, en
zo verdeeldheid en conflict te kunnen voorkomen.
· Werkwijze bij de wiskunde
o Mathesis universalis idee > opzoek naar een onbetwijfelbaar en evident
uitgangspunt
· Werkwijze van de wiskunde toepassen op al onze kennis van de
werkelijkheid, dan verkrijgen we daar ook zekerheid en helderheid
die we in de wiskunde aantreffen.
o Constructieve werkwijze
Van de ene zekerheid naar de andere
o Juiste orde van denken -> methodologische regels
· Deze methodologische regels vormen samen de zogenoemde
analytische methode en maken het hem mogelijk zijn model toe te
passen op bijvoorbeeld de filosofie.
· Vb. Pedagogische onderzoek vandaag:

De waarde van de filosofie van descartes

Locke, Hume (empirisme)

A priori vs a posteriori

John locke (1632-1704)

David Hume (1711-1776)

Falisificationisme van Popper (1902-1994)

Kant en het idealisme

Kant, een kind van zijn tijd

Kants filosofie en pedagogiek

Een onbetwijfelbaar uitgangspunt

Kants epistemologie

Kant's Über Pädagogik

Kants ethiek

En de pedagogiek?

Hoofdstuk 3: wetenschapsfilosofie van de sociale wetenschappen

Inleiding

Pedagogiek in het meervoud

Wetenschap als quality label

Sociale wetenschappen

Onderzoeksobject: de 'structuur-handeling' tegenstelling

Methodologisch individualisme

Methodologisch holisme

Onderzoeksmethode: erklären-verstehen controverse

Hempels causaal-normologisch model

Taylors hermeneutisch-interpretatief model van verklaring

De kritische pedagogiek

De weg naar betrouwbare kennis

De verlichting - the enlightenment

Kritiek op de gevestigde maatschappij

De kritische theorie

De kritische pedagogiek

Giroux's kritische pedagogiek

Vijand van eht neoliberalisme

The disneyfication of CHILDREN'S culture

Tekst: animating youth: the disnyfication of childrens culture van Henry Giroux

Kritiek op critical pedagogy

Utopisch denken en pedagogiek

Maatschappijkritiek

Herbert Marcuse: eendimensionaliteit

Guy Debord: spektakelmaatschappij

Jean Baudrillard

De lijm: 'natuurgeschiedenis'

De-institutionalisering

Werken naar een betere conditie

'Naar een uitgesproken verwachting wat goed is'

Utopisch denken

Utopie

Uropian thinking: "the good place is no place"

Functies van de utopie

Utopie en pedagogiek

Hoop door het verleden en hoop door de toekomst

Hoe kunnen we bouwen aan een cultuur van toekomstdenken en toekomstgeletterdheid

Utopie als ideologie-kritiek