Giza Anatomia III Neuroanatomia: Nerbio Sistema Begetatiboa

III. Neuroanatomia

9. Gaia: Nerbio-Sistema Begetatiboa

Giza Nutrizioko eta Dietetikako Gradua Gradu Bikoitza eman ta zabal zazu Universidad del País Vasco Euskal Herriko Unibertsitatea Facultad de Farmacia Farmazia Fakultatea Feman ta zabal zazu UPV/EHU

III. Neuroanatomia

9. Gaia. Nerbio-Sistema Begetatiboa

• Nerbio-sistema begetatiboa: Kontzeptua eta atalak.
• Nerbio-sistema sinpatikoa. Atal zentralak eta atal periferikoak. Neurona eta inerbazio sinpatikoaren antolamendua.
• Nerbio-sistema parasinpatikoa. Atal zentralak eta atal periferikoak. Neurona eta inerbazio parasinpatikoen antolamendua.
• Neurotransmisoreak eta hartzaileak.
• Eragin sinpatiko eta parasinpatikoak.

Nerbio-Sistema Begetatiboa: Kontzeptua eta Atal nagusiak

Nerbio-sistema begetatiboaren (autonomoaren) osagai eferentea (motorra) anatomikoki eta funtzionalki ondo bereizitako bi atal nagusi: sinpatikoa eta parasinpatikoa.

• Ez-borondatezko efektoreen gainean eragina (bihotz-muskulua, muskulu leunak, guruin exokrinoak).
• Neurona motor begetatiboek efektoreen aktibitatea erregulatzen dute
• Eragin sinpatikoak eta parasinpatikoak kontrajarriak dira.
• Tonu sinpatikoaren igoera -> jarduera fisiko biziarekin, eta alerta eta estres egoerekin erlazionatzen ohi da.
• Tonu parasinpatikoaren igoera -> atsedenarekin eta baretasunarekin.

Osagai aferentea (sentsitiboa) -> erraietako informazio inkontzientearen harrera eta transmisioa

Nerbio-Sistema Begetatiboa: Kontzeptua eta Atal nagusiak

CNS PNS Effector organs: Preganglionic neuron Postganglionic neuron Cardiac muscle Smooth muscle Glands Adipose tissue Autonomic ganglion C 2011 Pearson Education, Inc.

Nerbio-Sistema Sinpatikoaren Antolaketa

Neurona motor begetatibo pregongoilarrak. Neurona motor sinpatiko postgongoilarrak. Neurona sentsorial begetatiboak.

Neurona sentsorial begetatiboa Neurona motor begetatibo pregongoilarra Neurona motor begetatibo postgongoilarra

Sinpatikoak: Adar lateralak eta Komisura

Adar lateralak (T1-L1) Komisura Gai grisa Atzeko adarra Adar laterala Aurreko adarra 1) Adar komunikatzaile zuria 2) Adar komunikatzaile grisa 1 Gai zuria Gongoil sinpatikoen katea DIGESTIO- HODIA Katetik kanpoko gongoil sinpatikoa ARTERIOLA

Nerbio-Sistema Sinpatikoaren Antolaketa

Neurona pregongoilarrak. Gorputzak bizkar- muineko gai grisaren adar lateraletan kokatzen dira (T1-etik L1-era) eta axoiak gongoil sinpatikoetara igarotzen dira.

Neurona postgongoilarrak. Gorputzak gongoil sinpatikoetan kokatzen dira eta axoi-bukaerak efektore begetatiboetan.

Gongoil sinpatikoen katea bizkarrezurraren alde aurrelateraletan.

Gongoil sinpatiko isolatuak erraietatik hurbil.

Plexu sinpatikoak erraien inguruan dauden nerbio sinpatiko sareak.

Sinpatikoak: Nerbio-zuntzak eta Gongoilak

Nerbio-zuntz sinpatikoak Postgongoilarrak Pregongoilarrak Postgongoilarrak eta enterikoak Nerbio-zuntz aferenteak Gongoil sinpatikoen katea N. espinalaren atzeko sustraia (sentsoriala) Gai grisa (adar lateralak) Gongoil espinala Nerbio espinala Neurona pregongoilarra N. espinalaren aurreko sustraia (motorra) X. NK (n. bagoa) Adar komunikante grisa Gongoil sinpaikoa Neurona postgongoilarrak Gongoil zeliakoa (sinpatikoa) Goiko gongoil mesenterikoa (sinpatikoa) 7 Netter M.D. ION Adar lateralak (T1-L1) Pregongoilarrak Nerbio-zuntz parasinpatikoak

Nerbio-Sistema Sinpatikoaren Antolaketa

Neurona motor sinpatiko pregongoilarrak

Gorputzak gai grisaren adar lateraletan kokatzen dira T1etik L1era.

Axoien iraganbidea: 1 .- Nerbio espinalen aurreko sustraitik ateratzen dira bizkarmuinetik, eta hortik gongoil-kate sinpatikora doaz adar komunikatzaile zuritik igaroz. 2 .- Handik, axoi pregongoilarrek hiru bide desberdin jarrai ditzakete: 2.1. Dagokien gongoilean neurona postgongoilar batekin sinapsia osatu. 2.2. Gongoil sinpatikoen katetik gorantz edo beherantz igaro beste maila bateko gongoilera. Han neurona postgongoilar batekin sinapsia osatuko du. 2.3. Katetik atera eta gongoil sinpatiko isolatu baterantz norabideratu, hango neurona postgongoilar batekin sinapsia egiteko.

Neurona motor sinpatiko postgongoilarrak

Gorputzak gongoil sinpatikoen katean edo gongoil sinpatiko isolatuetan kokatzen dira.

Axoien iraganbidea: 1 .- Kate sinpatikokoak: 1.1 adar komunikatzaile grisetik atera ondoren, nerbio espinaletan barneratzen dira. Adibidez: larruazaleko izeri guruinetara, odol-hodietara. 1.2. Plexu sinpatiko batetara. Adibidez: bihotzera, biriketara, burura. 2 .- Gongoil isolatuetakoak: plexu sinpatikoetara norabideratzen dira. Barrunbe abdominaleko erraietara. Axoi guztien bukaerak efektore begetatiboetan amaitzen dira.

Nerbio-Sistema Sinpatikoaren Antolaketa

T1-L1 Cell body of somatic motor neuron Spinal cord Cell body of preganglionic neuron 2.2 Axon of preganglionic sympathetic neuron A B 1 2.3 Postganglionic neuron's axon Larruazala, odol-hodiak. To visceral effectors Sympathetic ganglion Adar komun. grisa 2.1 Adar komun. zuria Mosby items and derived items @ 2007, 2003 by Mosby, Inc. Gongoil isolatua (abdomenean) Begia, bihotza, listu- guruinak ... List C Abdomeneko erraiak

Nerbio-Sistema Parasinpatikoaren Antolaketa

Anatomikoki, nerbio-sistema parasinpatikoa bi azpiataletan banatzen da:

Illustrator: Markus Voll Thieme Schuenke et al. THIEME Atlas of Anatomy . Head and Neuroanatomy @ THIEME 2007 . All rights reserved. Usage subject to terms of use. . www.thieme.com/taa

Parasinpatiko kraniala

Nerbio kranialen (III, VII, IX, X) nukleo parasinpatikoek osatzen dute.

Parasinpatiko espinala

S2-S4 bizkarmuin-mailetan dauden neurona multzoek osatzen dute (Adar lateralak?).

III. NKaren nukleo motor parasinpatikoa Edinger-Westphalen nukleoa VII. eta IX. NKen nukleo parasinpatikoak Atzeko adarra -Adar laterala X NKaren nukleo dortsala (parasinpatikoa) Aurreko adarra BIZKARMUINAREN EBAKETA ZEHARRA (S3 MAILA)

Nerbio-Sistema Parasinpatikoaren Antolaketa

Nukleo horietan, neurona pregongoilar parasinpatikoak kokatzen dira, eta horien axoiak nerbio kranialetatik (III., VII, IX. eta X.) eta S2-S4 bizkarmuin-nerbioetatik ateratzen dira.

Neurona postgongoilarren gorputzak gongoil parasinpatikoetan kokatzen dira: ziliarra, esfenopalatinoa, baraila-azpikoa, otikoa, gongoil torazikoak eta gongoil abdominalak.

Gongoil sinpatikoak ez-bezala, gongoil parasinpatikoak itu-efektoreetatik hurbil kokatzen dira.

Digestio-hodiaren kasuan, neurona postgongoilarrak sakabanatuta daude plexu enterikoetan.

1 Visceral oculomotor (Edinger-Westphal) nucleus Pterygo- palatine ganglion Superior salivatory nucleus Sub- mandibular ganglion VII Inferior salivatory nucleus IX Thoracic ganglia Otic ganglion X Dorsal vagal nucleus Abdominal ganglia 1 S2-S4

Osagai Parasinpatikoen Antolaketa

Neurona motor parasinpatiko pregongoilarrak

Gorputzak entzefalo-enborreko nukleo parasinpatikoetan (Edinger-Westphal, aurpegi-nerbioarena, glosofaringeoarena, eta bagoaren nukleo dortsala) eta S2-S4 bizkarmuin-segmentuen adar lateraletan kokatzen dira.

Axoien iraganbidea: 1 .- a) Parasinpatiko kranialean, axoiak III., VII., IX. eta X. nerbio kranialetatik ateratzen dira. b) Parasinpatiko espinalean, axoiak S2-S4 nerbio espinalen aurreko sustraietatik igarotzen dira. 2 .- Axoi-bukaerak aurkitzen ditugu: 2.1. Gongoil ziliarra, esfenopalatinoa, baraila-azpikoa, otikoa. 2.2. Errai toraziko eta abdominalen plexu begetatiboen gongoil parasinpatikoetan. 2.3. Plexu enterikoetan.

Neurona motor parasinpatiko postgongoilarrak

Kokapena: 1.1. Gongoil ziliarra, esfenopalatinoa, baraila-azpikoa, otikoa. 1.2. Errai toraziko eta abdominalen plexu begetatiboen gongoil parasinpatikoetan. 1.3. Plexu enterikoetan. Axoiak gongoil parasinpatikoetatik (ala plexu enterikoetetik, digestio-hodian) muskulu leunera abiatzen dira.

Nerbio-Sistema Begetatiboa

Osagai Sentsitiboa

BRAINSTEM Primary Sensory Neuren Sensory Ganglion Sensary Ending Sensory Nucleus Striated Muscle Matar Nucleus 0 Cranial Nerve Pregnaglionic Parasympathetic Nucleus Parasympathetic Ganglion Smooth Muscle or Gland

Neurona sentsitibo begetatiboen gorputzak ·Bizkarmuin-gongoiletan (atzeko sustraietan) ·Nerbio kranialen gongoiletan.

Axoien iraganbidea: ·Bizkarmuin-nerbioetatik (eta, ondoren, atzeko sustraietatik) doaz bizkar-muinaren atzeko adarretara. ·Beste batzuk nerbio kranialetatik (batez ere, X. nerbiotik) doaz entzefalo-enborrera.

Sinpatikoa eta Parasinpatikoa

Trakea 1 Begia Gongoil ziliarra Eskuineko nebio bagoa (X. NK) Ezkerreko nebio bagoa (X. NK) Mako aortikoa Malko-guruinak Gongoil esfenopalatinoa Baraila- eta mihi-azpik Listu-guruinak Parotidoa Gongoil otikoa IX Bihotza X A B Zuhaitz trakeobronkiala C Gibela 1 Urdaila Duodenoa 2 Giltzurruna 3 Hesteak S2-S4 Maskuria A) Goiko gongoil zerbikala B) Tarteko gongoil zerbikala Genitalak C) beheko gongoil zerbikala 1 .- Gongoil zeliakoa 2 .- Goiko gongoil mesenterikoa 3 .- Beheko gongoil mesenterikoa EFEKTOREAK Gongoil sinpatikoen- katea Aorta torazikoa Goiko nerbio esplaknikoa Plexu esofagikoa Beheko nerbio esplaknikoa Beheko kaba bena - Diafragma Enbor zeliakoa Gongoil eta plexu zeliakoak Eskuineko giltzurruna Goiko gongoil eta plexu mesenterikoak Goiko arteria mesenterikoa Beheko gongoil eta plexu mesenterikoak Beheko arteria mesenterikoa Gongoil sinpatikoen katea ( John Wiley & Sons, Inc. Plexu hipogastrikoa Eskuineko bronkio nagusia Bihotz-plexua Birika-plexua Baraila-azpiko gongoila VII Hestegorria

Eragin Sinpatiko eta Parasinpatikoen Laburpena

ORGANOA	ERAGIN PARASINPATIKOA	ERAGIN SINPATIKOA
Bihotza	Moteltzea	Bizkortzea
Fc / uzkurdura-indarra
Odol-hodiak
Larruazalekoak	Eragin eskasa	Uzkurdura
Erraietakoak	Eraginik gabe	Uzkurdura
Muskulu somatikoetakoak	Eraginik gabe	Lasaitzea
Bronkioloak	Uzkurdura	Lasaitzea
Larruazala	Eraginik gabe	Uzkurdura
Muskulu piloerektoreak	Eraginik gabe	Jariaketa
Izerdi-guruinak	Uzkurdura	Eraginik gabe
Begia	Eraginik gabe	Uzkurdura
Pupilaren m. esfinterra	Lasaitzea	Eraginik gabe
Pupilaren m. zabaltzailea	Jariaketaren areagotzea	Jariaketa normala
Muskulu ziliarra	Erekzioa	Orgasmoa / isuria
Malko-guruinak	Eraginik gabe	Adrenalinaren jariaketa
Genitalak	Eraginik gabe	Glukogenolisia
Guruin adrenala	Eraginik gabe	Lipolisia
Gibela	Eraginik gabe	Erreninaren jariaketa
Gantzezko ehuna	Funtzioaren bizkortzea	Funtzioaren moteltzea
Giltzurrunak	Esfinterren lasaitzea	Esfinterren uzkurdura
Digestio sistema