Il Verbo Fero: paradigmi e coniugazione dei verbi latini

Slide sulla grammatica latina che si concentra sul verbo Fero. Il Pdf, utile per la scuola superiore e la materia Lingue, illustra i paradigmi e le coniugazioni dei verbi latini "fero" ed "eo", con tabelle dettagliate per i tempi indicativi.

Mostra di più

27 pagine

IL VERBO FERO
FERO, FERS, TULI, LATUM, FERRE
Con significato di: «portare», «sopportare»
PARADIGMA

Visualizza gratis il Pdf completo

Registrati per accedere all’intero documento e trasformarlo con l’AI.

Anteprima

Il Verbo Fero: Paradigma e Coniugazione

FERO, FERS, TULI, LATUM, FERRE
Con significato di: «portare», «sopportare»

Nell'indicativo presente attivo e passivo fero si comporta come un verbo della III coniugazione,
ma ha alcune forme atematiche (prive cioè di vocale tematica), in particolare:

  • la 2ª singolare attiva e passiva: fers, ferris;
  • la 3ª singolare attiva e passiva: fert, fertur;
  • la 2ª plurale attiva: fertis.

Indicativo Presente del Verbo Fero

Indicativo presente

PersonaAttivoPassivo
sing. 1ªferoferor
fersferris/ferěris
fertfertur
plur. 1ªferimusferimur
fertisferimini
feruntferūntur

All'imperativo fero presenta alcune forme atematiche.

Imperativo del Verbo Fero

Imperativo presenteImperativo futuro
AttivoPassivoAttivo
sing. 2ª fersing. 2ª ferresing. 2ª ferto
sing. 3ª ferto
Imperativo presenteImperativo futuro
AttivoPassivoAttivo
plur 2ª fertesing. 2ª feriminiplur. 2ª fertote
plur. 3ª ferūnto

La 2ª persona singolare dell'imperativo presente attivo è costituita dal tema puro.
Il verbo fero, essendo transitivo, ha anche l'imperativo passivo.
L'infinito presente attivo e passivo è atematico, mentre i participi presentano una formazione
regolare.

Infinito e Participio del Verbo Fero

Infinito presenteParticipio
Attivo: ferrepresenteperfettoFuturo
Passivo: ferriAttivo: ferens, ferentispassivo: latus, a, umAttivo: laturus, a, um

In tutti gli altri modi e tempi fero ha una flessione regolare.

Indicativo Imperfetto e Futuro del Verbo Fero

Indicativo imperfetto
Indicativo futuro

PersonaAttivoPassivoAttivoPassivo
sing. 1ªferebamferebarferamferar
ferebasferebārisferesferēris
ferebatferebaturferetferētur
plur. 1ªferebāmusferebāmurferēmusferēmur
ferebātisferebaminiferētisferemini
ferebantferebanturferentferēntur

Indicativo Perfetto Attivo e Passivo del Verbo Fero

Indicativo perfetto attivo
tuli, tulīsti, tulit,
tulimus, tulīstis, tulērunt

Indicativo perfetto passivo
latus, a, um sum, es, est
lati, ae, a sumus, estis, sunt

Indicativo Piuccheperfetto Attivo e Passivo del Verbo Fero

Indicativo piuccheperfetto attivo
tulěram, tulěras, tulěrat,
tulerāmus, tulerātis, tulěrant

Indicativo piuccheperfetto passivo
latus, a, um eram, eras, erat
lati, ae, a eramus, eratis, erant

Indicativo Futuro Anteriore Attivo e Passivo del Verbo Fero

Indicativo futuro anteriore attivo
tulěro, tulěris, tulěrit,
tulerimus, tulerītis, tulērint

Indicativo futuro anteriore passivo
latus, a, um ero, eris, erit
lati, ae, a erimus, eritis, erunt

L'infinito presente attivo e passivo è atematico, mentre i participi presentano una formazione
regolare.

Infinito e Participio del Verbo Fero (Ripetizione)

Infinito presenteParticipio
Attivo: ferrepresenteperfettoFuturo
Passivo: ferriAttivo: ferens, ferentispassivo: latus, a, umAttivo: laturus, a, um

Significati del Verbo Fero

Il verbo fero esprime diversi significati e solo un'attenta analisi del contesto consentirà di indivi-
duare quello più appropriato.

  1. «portare», «recare», «trascinare»
    Asinus sarcinas ferebat. = Un asinello portava i bagagli.
    Navicula vento saevo ferebatur. = La piccola nave era trascinata da un vento violento.
  2. «sopportare», «tollerare»
    Iniurias vestras aegre ferebam. = Mal sopportavo le vostre offese.
  3. «dire», «tramandare», «pensare», «ritenere»
    Ut ferunt/fertur, Romulus Romam condidit.
    = Come tramandano/si tramanda, Romolo fondò Roma.

I Significati di Fero (Ripetizione)

Il verbo fero esprime diversi significati e solo un'attenta analisi del contesto consentirà di indivi-
duare quello più appropriato.

  1. «portare», «recare», «trascinare»
    Asinus sarcinas ferebat. = Un asinello portava i bagagli.
    Navicula vento saevo ferebatur. = La piccola nave era trascinata da un vento violento.
  2. «sopportare», «tollerare»
    Iniurias vestras aegre ferebam. = Mal sopportavo le vostre offese.
  3. «dire», «tramandare», «pensare», «ritenere»
    Ut ferunt/fertur, Romulus Romam condidit.
    = Come tramandano/si tramanda, Romolo fondò Roma.
  4. «produrre», «dare» (riferito ai prodotti della terra)
    Agri uběres fruges ferunt. = I campi producono abbondanti messi.
  5. «proporre», «presentare» (es. ferre legem, «presentare una legge»)
    Tribunus plebis legem agrariam tulit. = Il tribuno della plebe presentò una legge agraria.

Ci sono, inoltre, alcune espressioni tipiche del lessico militare che vale la pena di memorizzare:

  • ferre arma in/contra + acc. = combattere contro qualcuno (lett. «portare le armi contro»)
  • ferre signa in/contra + acc. = attaccare qualcuno (lett. «portare le insegne»)
  • ferre impětum = sostenere l'attacco

I Composti di Fero

Anche il verbo fero, come molti altri, in unione con un preverbo (preposizione o avverbio) dà ori-
gine a una serie di verbi composti che si coniugano come il verbo semplice e che di fatto sono
più usati del verbo semplice.
L'incontro dei preverbi con la consonante iniziale dei temi verbali (f-, t-, l-) dà origine ad alcuni
fenomeni fonetici come l'assimilazione, per cui, per esempio, da ad + fero si ha affero.
Ecco i più comuni composti di fero:

  • afféro, affers, attuli, allātum, afferre (da ad + fero), «apportare», «recare»
  • aufēro, aufers, abstúli, ablātum, auferre (da ab/abs + fero), «portar via»
  • conféro, confers, contúli, collātum, conferre (da cum + fero), «portare (insieme)», «radunare», «am-
    massare»
    se conferre = «recarsi»
  • deféro, defers, detuli, delātum, deferre (da de + fero), «portar giù», «gettare», «deferire»
  • differo, differs, distuli, dilātum, differre (da dis + fero), «differire», «rimandare», «essere differente»
  • efféro, effers, extúli, elātum, efferre (da e/ex + fero), «portar fuori»

I Composti di Fero (Continuazione)

  • inféro, infers, intăli, illātum, inferre (da in + fero), «portare dentro», «portare contro»
    inferre bellum = «portar guerra/combattere»
  • offero, offers, obtuli, oblātum, offerre (da ob + fero), «offrire»
  • praeféro, praefers, praetăli, praelātum, praeferre (da prae + fero), «portare innanzi», «preferire»
  • reféro, refers, rettuli, relātum, referre (da re + fero), «riportare», «riferire»
  • transfero, transfers, transtuli, translātum, transferre (da trans + fero), «trasportare», «trasferire»

Esercizi sui Verbi

a) Riconoscimento delle forme verbali · Traduci le seguenti forme verbali (traduci il verbo fero
col significato di «portare»).
ferebant - ferimus - laturus - fertur - ferte - latus est - ferar - tulěrant - feremus - ferri - tulēris -
ferentibus - ferris - latae erant - tulīstis - latae erimus.

Trasformazione · Volgi dall'attivo al passivo e viceversa le seguenti forme verbali.
fertis - fert - tulimus - feres - tulērunt - tulerīmus - latus sum - ferri - ferar - latae eramus.

Esercizi sui Composti di Fero

I composti di fero
a) Riconoscimento delle forme verbali · Traduci le seguenti forme verbali.
rettulērunt - aufertur - attulīsti - ablāti sumus - transferunt - inferre - refers - verba relata erant - se con-
tulērunt - praelati erant - praeferebat - extulīstis - transferri - translatus est - abstulērat - dona oblata erunt.7

Completamento di Frasi con Fero e Composti

Completamento · Completa le seguenti frasi coniugando opportunamente il verbo richiesto
(fero e composti devono essere stati memorizzati).

  1. Tecum
    omnia quae
    potes.
    Porta con te tutto ciò che puoi portare.

  2. bono animo quod fatum nobis
    Sopporteremo di buon animo ciò che il destino ci offrirà (= avrà offerto).
  3. Heri epistula tua a tabellario mihi
    La tua lettera mi è stata consegnata (affero) ieri dal corriere.
  4. Cras iudicum sententia nobis
    Domani ci sarà riferita la sentenza dei giudici.
  5. Africa
    magnam frumenti copiam quae Romam
    L'Africa produceva una grande quantità di frumento che veniva trasportata a Roma.
  6. Barbari, omnibus pretiosis rebus
    templum incendērunt.
    I barbari, portate via tutte le cose preziose, incendiarono il tempio.
  7. Bello Punico primo Romani, bellum in Carthaginienses
    .......
    in Africam suas
    copias
    Durante la prima guerra punica i Romani per portare la guerra contro i Cartaginesi, trasportaro-
    no le loro truppe in Africa.
  8. Tribunus, plebi commoda
    novam legem in senatu
    Il tribuno, avendo intenzione di offrire vantaggi alla plebe, presentò una nuova legge in se-
    nato.9

Frasi d'Allenamento con Fero e Composti

Fero e i suoi composti
a) Frasi d'allenamento · Traduci le seguenti frasi.

  1. Nos aequo animo fortunam adversam feremus.
  2. Post pugnam apud Pydnam ingens praeda ab
    Aemilio Paulo Romam lata est.
  3. Dictator, rem publicam servaturus, novam severamque legem in
    senatum tulerat.
  4. Mons est in Sicilia, cui nomen est Aetna, sub quo Cyclopes - ut poëtae ferunt - Io-
    vis fulgura excudebant.
  5. Colloquio cum hostium duce dilāto, consul in castra revertit.
  6. Germani,
    copiis collatis, insidias in Romanos paraverunt.
  7. Galli, qui bellum in Romanos illaturi erant, Alesiam
    se contulērunt, ubi arma collata erant.
  8. Saepe divitiae magnas curas hominibus attulērunt.
  9. Num-
    quam vobis iniurias intulimus; iniuriae vestrae a nobis non ferentur amplius.
  10. Dictator signa in
    laevum cornu confert, quo turba hostium se congregabat.
  11. Massilienses arma ex oppido extulērunt.
  12. Cicero Rhodum se contulit rhetorem Molonem auditurus.

VERSIONE

Una Testa di Troppo!

Nelle anonime raccolte medievali, che servivano per insegnare il latino nelle scuole, si trovano pa-
recchi aneddoti anche divertenti: eccone uno.
Mulier agrestis sed animosa coram hominibus, qui de feminarum infirmitate animi1 disserebant, affir-
mavit: "Ego hac nocte in sepulcretum me conferam atque vobis caput mortui («di un morto») referam".
Quibus verbis auditis, unus ex hominibus qui aderant («erano presenti»), ante noctem in sepulcreti
angulo se occultavit. Cum, obducta nocte, mulier venit et calvariam mortui ex quodam («un») sepulcro
extulit, vir lamentabili voce clamavit: "Meum dimitte caput, quaeso («per favore»)!". Mulier, minime
perterrita, calvariam, quam manu ferebat, in sepulcrum abiēcit et altěrum caput mortui ex altěro se-
pulcro exstulit. At itěrum audivit vocem dicentem: "Meum dimitte caput, quaeso!". Tum mulier irata:
"Tace - inquit - profecto tibi non sunt duo («due», nom.) capita".
1. infirmitas animi: «debolezza di carattere».

Il Verbo Eo: Paradigma e Coniugazione

EO, IS, IVI (II), ITUM, IRE
Con significato di: «andare»

  • nei tempi che derivano dal tema del presente il verbo compare ora con la radice e-, ora con la
    radice i -;
  • la coniugazione, tranne che in pochi casi, è atematica, cioè le desinenze si uniscono diretta-
    mente alla radice, senza alcuna vocale tematica.
    Ecco la coniugazione dei tempi e dei modi fino ad ora noti.

Indicativo del Verbo Eo

Indicativo

Personapresenteimperfettofuturo
sing. 1ªeo io vadoibam io andavoibo io andrò
isibasibis
itibatibit
plur. 1ªimusibāmusibimus
itisibātisibitis
euntibantibunt

Non hai trovato quello che cercavi?

Esplora altri argomenti nella Algor library o crea direttamente i tuoi materiali con l’AI.