Ud 4: El Derecho Laboral, sus derechos y deberes laborales

Que é o Dereito Laboral

UD 4: O DEREITO LABORAL

1. Que é o Dereito Laboral
2. Dereitos e deberes laborais
3. As fontes do Dereito Laboral
4. Os principios de aplicación do Dereito Laboral
5. Os Organismos laborais

Que é o dereito laboral

Antes de precisar en que consiste o dereito laboral temos que definir o Dereito como o conxunto de normas, regras e principios que regulan as relacións sociais que a convivencia humana en cada momento histórico, fixo necesaria.

O dereito laboral ou dereito do traballo é unha rama do Dereito que xurde no século XIX como resposta aos conflitos económicos e sociais provocados pola Revolución Industrial (xornadas laborais interminables, ausencia de descansos ... ) e co obxectivo de protexer á parte máis débil da relación laboral: o traballador.

Podemos definir o dereito laboral como o conxunto de normas xurídicas, de regras, de principios que regula as relacións entre traballadores e empresarios e que teñen por obxecto o equilibrio das desigualdades que hai entre eles.

En España temos unha lei que regula as devanditas relacións laborais e se plasma no Texto Refundido do Estatuto dos Traballadores (TRET).

Ámbito de aplicación do dereito laboral

Agora sabemos que é o dereito de traballo pero, a quén se lle aplica? A todos os traballadores?

O dereito laboral será de aplicación aos traballadores que voluntariamente presten os seus servizos retribuídos por conta allea e dentro do ámbito de organización e dirección doutra persoa, física ou xurídica, denominada empresario. Considéranse empresarios todas as persoas, físicas ou xurídicas, ou comunidades de bens que reciban a prestación de servizos das persoas referidas no apartado anterior, así como das persoas contratadas para ser cedidas a empresas usuarias por empresas de traballo temporal legalmente constituídas.

Características da relación laboral

As características que ten que cumprir unha relación para considerala laboral, e polo tanto baixo o ámbito de aplicación do dereito laboral deben ser as seguintes:

• Voluntario: o traballador asina un contrato libremente, quedando prohibidos os traballos forzosos pola Constitución Española.
• Retribuído: o traballador recibe unha compensación, o salario a cambio dos seus servizos.
• Por conta allea: os froitos do traballo non son propiedade do traballador, senón que pertencen ao empresario.

Páxina 1 de 8· Dependente: o empresario é o que ordena cando, onde e como ten que realizarse o traballo. O traballador está sometido ás súas ordenes, aínda que hai límites.

• Persoal: o traballo ten que ser realizado persoalmente polo traballador, non por outra persoa no seu nome.

Relacións excluídas do dereito laboral

Que ocorre se non se cumpren as anteriores características? Falamos entón de relacións excluídas, e son as seguintes:

• Os funcionarios públicos, que se regulan polo Estatuto da Función Pública.
• As prestacións persoais obrigatorias.
• Conselleiro ou membro dos órganos de administración en sociedades.
• Os traballos realizados a título de amizade, benevolencia ou boa veciñanza.
• Os traballos familiares, salvo que se demostre a condición de asalariados de quen os levan a cabo. Consideraranse familiares, a estes efectos, sempre que convivan co empresario, o cónxuxe, os descendentes, ascendentes e demais parentes por consanguinidade ou afinidade, ata o segundo grado inclusive e, no seu caso, por adopción.

Trabajor/Cónyuge Grado 1º Suegro/Suegra Padre/Madre Hijo/Hija Yerno/Nuera Grado 2º Abuelo/Abuela Hermano/Hermana Nieto/Nieta Cuñado/Cuñada Grado 3º Bisabuelo/Bisabuela Tío/Tía Biznieto/Biznieta Sobrino/Sobrina Grado 4º Primos Tios abuelos

• A intervención en operacións mercantis por conta de un ou máis empresarios sempre que asuman co risco das mesmas.
• Os transportistas con autorización administrativa propia e vehículos de servizo público dos que sexan propietarios aínda que os devanditos servizos realicense de forma continuada para a mesma persoa.
• Os autónomos e os autónomos economicamente dependentes. Son aqueles que traballan de xeito habitual, persoal, directa e predominante para un cliente, do que dependen economicamente por percibir del, polo menos o 75% dos seus ingresos.

Relacións especiais no dereito laboral

Así mesmo podemos falar de relacións laborais que debido ás súas peculiaridades considéranse de carácter especial e requiren unha regulación específica:

• As do persoal de alta dirección.
• As do servizo do fogar familiar.
• As dos penados nas institucións penitenciarias.
• As dos deportistas profesionais.
• As dos artistas en espectáculos públicos.

Páxina 2 de 8· As das persoas que interveñan en operacións mercantís por conta dun ou máis empresarios sen asumir o risco e ventura daquelas.

• As dos traballadores minusválidos que presten os seus servizos nos centros especiais de emprego.
• A dos menores sometidos á execución de medidas de internamento para o cumprimento da súa responsabilidade penal.
• A de residencia para a formación de especialistas en Ciencias da Saúde.
• A dos avogados que prestan servizos en despachos de avogados, individuais ou colectivos.
• Calquera outro traballo que sexa expresamente declarado como relación laboral de carácter especial por unha Lei.

https://view.genial.ly/5fa2c594560aa70d728930b0/horizontal-infographic-review-relaciones- laborales

Dereitos e deberes laborais

No artigo 4 do capítulo I do Texto Refundido do Estatuto dos Traballadores (TRET) exponse os dereitos e obrigas dos traballadores.

Dereitos laborais básicos (Artigo 4)

• Traballo e libre elección de profesión ou oficio.
• Libre sindicación.
• Negociación colectiva.
• Adopción de medidas de conflito colectivo.
• Folga.
• Reunión.
• Información, consulta e participación na empresa.

Dereitos derivados da relación laboral

• Á ocupación efectiva.
• Á promoción e formación profesional no traballo, incluída a dirixida á súa adaptación ás mo- dificacións operadas no posto de traballo, así como ao desenvolvemento de plans e accións formativas tendentes a favorecer o seu maior empregabilidade.
• A non ser discriminados directa ou indirectamente para o emprego, ou unha vez empregados, por razóns de sexo, estado civil, idade dentro dos límites marcados por esta lei, orixe racial ou étnica, condición social, relixión ou conviccións, ideas políticas, orientación sexual, afilia- ción ou non a un sindicato, así como por razón de lingua, dentro do Estado español. Tampou- co poderán ser discriminados por razón de minusvalía, sempre que se achasen en condicións de aptitude para desempeñar o traballo ou emprego de que se trate.
• Á súa integridade física e a unha axeitada política de seguridade e hixiene.
• Ao respecto da súa intimidade e á consideración debida á súa dignidade, comprendida a pro- tección fronte ao acoso por razón de orixe racial ou étnica, relixión ou conviccións, minusva- lía, idade ou orientación sexual, e fronte ao acoso sexual e ao acoso por razón de sexo.

Páxina 3 de 8· Á percepción puntual da remuneración pactada ou legalmente establecida.

• Ao exercicio individual das accións derivadas do seu contrato de traballo.
• A cantos outros se deriven especificamente do contrato de traballo.

Obrigas dos traballadores

• Cumprir coas obrigas concretas do seu posto de traballo, de conformidade ás regras da boa fe e dilixencia.
• Observar as medidas de seguridade e hixiene que se adopten.
• Cumprir as ordes e instrucións do empresario no exercicio regular das súas facultades directi- vas.
• Non concorrer coa actividade da empresa, nos termos fixados nesta Lei.
• Contribuír á mellora da produtividade.
• Cantos se deriven, se é o caso, dos respectivos contratos de traballo.

Potestades do empresario

Os empresarios, ademais de cumprir coas obrigas descritas dispón dunha serie de potestades que poden exercer de selo caso:

• Poder de dirección: Facultade que confire ao empresario o contrato de traballo, de dar ordes sobre o modo, tempo e lugar de prestación do traballo; O contido deste poder é moi amplo e variado, podendo destacarse como manifestacións deste:
  • A facultade de ditar regulamentos, instrucións ou ordes xerais dirixidas a todos ou a unha pluralidade de traballadores.
  • A facultade de dar ordes particulares a cada traballador ou grupo de traballadores.
  • A facultade de controlar a execución do traballo.
  • A facultade de organización da empresa.

O poder de dirección non é ilimitado; o seu exercicio ha de someterse a determinados límites. O exercicio do poder de dirección áchase condicionado polos seguintes principios:

• A non discriminación nas relacións laborais.
• A necesidade de que as ordes e instrucións sexan lexítimas en canto amparadas ou,polo menos que non infrinxan a lei.
• O necesario respecto á dignidade do traballador.
• O ámbito estritamente laboral, a onde se circunscribe o exercicio deste poder de dirección.
• O poder disciplinario: como consecuencia do poder de dirección empresarial, a Lei concede ao empresario o poder de impoñer sancións aos seus traballadores por incumprimento das súas obrigas. Consiste en sancionar polas faltas cometidas, sempre que non prescribisen (as leves ós 10 días, as graves ós 20 días e as moi graves os 60 días).

Nunca se pode sancionar con:

• Redución de vacacións
• Redución de descansos
• Multas de haber

Existen uns límites á obediencia, que son:

• Cando afecten á súa vida privada.

Páxina 4 de 8– Cando poñan en risco a súa saúde e integridade física.

• Cando sexan perigosas, atenten contra a súa dignidade persoal ou sexan ilegais.

https://view.genial.ly/5fd9e161ebe82c0d17f17200/presentation-poder-del-empresario-ni-fu-ni- fol

As fontes do dereito laboral

Son os poderes ou grupos sociais que teñen capacidade para crear normas (parlamento, goberno ... ) e as formas na que o dereito se manifesta (lei, regulamento, convenio colectivo ... )

Antes de enfrontarnos coas fontes do dereito, debemos saber que o noso Estado dispón de 3 poderes:

• O poder lexislativo: recae nas Cortes Xerais, asemblea bicameral compostas polo Congreso dos Deputados e o Senado. Representan ao pobo, exercen a responsabilidade lexislativa e aproban os orzamentos.
• O poder executivo: é dirixido polo consello de ministros, que ten tantos ministerios como estableza o real decreto de estrutura aprobado polo presidente do goberno de acordo coas necesidades do país no momento. A súa finalidade consiste en facer cumprir as leis aprobadas polo poder lexislativo, así como planear e executar o programa de goberno e dirixir a administración pública a tal fin.
• O poder xudicial: é o conxunto de xulgados e tribunais que teñen a potestade de administrar xustiza en nome do Rei. O Consello Xeral do Poder Xudicial é o máximo órgano de goberno da xustiza.

Como diciamos na definición do dereito laboral, trátase dunha serie de normas xurídicas que regulan as relacións laborais entre traballadores e empresarios. Así, as fontes do dereito é todo aquilo de onde xorden, nacen ou se crean ditas normas xurídicas. Estas fontes poden ser materiais ou formais.

As fontes materiais son as que elaboran as normas:

• A sociedade, da que emana a Constitución, a costume e os principios xerais do dereito.
• O Estado a través das Cortes.
• As comunidades autónomas.
• Os representantes dos traballadores e empresarios os cales negocian os convenios colectivos.
• Os tribunais, que mediante das súas sentenzas interpretan as normas.

As fontes formais son os diferentes tipos de normas, que en dereito laboral ordénase xerarquicamente.

Fontes nacionais do dereito laboral