Animalien nutrizioa: digestioa, arnasketa eta zirkulazioa

Animalien Nutrizioa eta Funtzioak

11-12. ANIMALIEN NUTRIZIOA.
DIGESTIOA, ARNASKETA ETA
ZIRKULAZIOAANIMALIEN NUTRIZIOA.DIGESTIOA,
ARNASKETA ETA ZIRKULAZIOA

1. ANIMALIEN NUTRIZIOA
2. ANIMALIEN DIGESTIOA
3. ANIMALIEN DIGESTIO APARATUA
4. ANIMALIEN ARNASKETA
5. ANIMALIEN ARNAS APARATUAK
6. ANIMALIEN ZIRKULAZIOA
7. ANIMALIEN ZIRKULAZIO SISTEMAK

Animalien Nutrizioaren Oinarriak

• ELIKATZEA: elikagaiak irenstea datza.
• NUTRIZIOA: elikagaiak eraldatzeko egiten dituzten prozesu multzoa, materia eta
  bizi-funtzioak egiteko. Hondakinak kanporatu egiten dira.
• Animaliak organismo HETEROTROFOAK, KIMIOTROFOAK eta AEROBIOAK dira.

Elikagaia eta Mantenugaia

ELIKAGAIA animaliek bizirik irauteko beste izaki bizidun batzuetatik lortzen duten materia da. Molekula
organikoz eta molekula ez-organikoz osaturik daude.
Molekula organikoak dira, adibidez, gluzidoak, proteinak, lipidoak eta azido nukleikoak;
Ez-organikoak, ura eta gatz mineralak, esaterako.
MANTENUGAIA zelulei eransten zaien elikagaien zatia da, materia eta energia ematen dizkiena:
monosakaridoak, aminoazidoak, gantz azidoak eta nukleotidoak.
Konposatu horiek, molekula ez-organikoekin batera, mantenugaiak osatzen dituzte.

Nutrizioan Parte Hartzen duten Aparatuak

• Nutrizioan parte hartzen duten aparatuak:
  • Digestio aparatua
  • Arnas aparatua
  • Zirkulazio sistema
  • Iraitz aparatua

Elikagaiak
Gatz mineralak
Lipidoak
Azido
nukleikoak
Oxigenoa
O
Ura
Gluzidoak
Proteinak
dioxidoa
Karbono
Digestio
aparatua
Arnas
aparatua
Mantenu gaiak
Gatz mineralak
Gantz
azidoak
Nukleotidoak
Oxigenoa
3
Ura
Monosakaridoak
Aminoazidoak
nitrogenatuak
Hondakin
Zirkulazio
aparatua
Berezko
biomolekulak
Metabolismoa
Energia
Karbono
dioxidoa
Iraitz aparatua
Iraizketa
Zelulak
Hondakin
nitrogenatuak

Animalien Digestio Funtzioaren Faseak

DIGESTIO FUNTZIOAREN FASEAK:

1. Elikagaiak lortzea eta irenstea.
2. Digestioa: elikagaiak mantenugai bihurtzea.
3. Mantenugaiak xurgatzea.
4. Egestioa: xurgatu ezin diren substantziak kanporatzea.

Elikagaien Digestio Prozesua

• DIGESTIOA:
  • PROZESU MEKANIKO ETA KIMIKOA DA.
  • ELIKAGAIEN ENTZIMAK HAUTSI-> MANTENUGAIAK LORTU
    kloaka
    heste lodia
    arandoia
    heste
    meharra
    mihia
    erretikulua
    hestegorria
    papoa
    duodenoa
    behazun-
    besikula
    itsuak
    area
    çibela
  • Zelula barnean gertatzen da. (adb: poriferoak)
  • Digestio bakuoloak + lisosomak -> mantenugaiak zitoplasmara igaro
• ZELULAZ KANPOKO DIGESTIOA
  • Zeluletatik kanpo gertatzen da. (adb: hegaztiak)
    Digestio hodia dute eta bertan isurtzen dira entzimak.
    Microbe or
    Other
    particle
    Pseudopodia
    Indigested
    Material
    1
    4
    2
    Digestive
    Enzymes
    Phagosome
    (Phagocytic
    vesicles)
    6
    3
    5
    Residual
    Body
    4
    Cytoplasm
    Lysosomes
    Partially
    Digested
    Food
    Phagolysosomes

Digestio Motak

• DIGESTIO-MOTAK
  • ZELULA BARNEKO DIGESTIOA
    ahoa

Ornogabeen Digestio Aparatua

Digestio-hodirik Gabeko Animalien Digestioa

Kanalen Sarea: Poriferoak

• PORIFEROAK:
  • Digestioa zelula barnekoa
  • Ur-korronteak sortzen dituzten zelula flagelatuak.
  • Elikagaiak barruan daudenean, fagozitosi-prozesuen bitartez
    organismoan sartu.
    Food particles
    in mucus
    Flagellum
    Choanocyte
    Collar
    Choanocyte
    Osculum
    Azure vase sponge (Callyspongia
    plicifera)
    Spongocoel
    Phagocytosis of
    food particles
    Amoebocyte
    Pore
    Spicules
    Epidermis
    Water
    flow
    Amoebocytes
    Mesohyl

Digestio Barrunbea: Knidarioak

• Knidarioak:
  • Knidozitoak: paralisia eragiten duten substantzia batzuk
    inokulatzen dituzten zelula erresumingarriak.
  • Harrapakinak garroen laguntzarekin barrunbean sartzen dituzte.
  • Barrunbean partzialki digeritu entzimen bidez eta digestioa
    zelulen barruan bukatzen da.
    PROCESS: OBTAINING ENERGY AND MOLECULES FOR LIFE
    Barrunbe
    gastrobaskularra
    Ahoa
    1. Ingestion:
    Taking in food
    2. Digestion: Breakdown
    of food into smaller pieces
    3. Absorption:
    Uptake of nutrients
    4. Elimination:
    Disposal of wastes.

Platihelminteak

• Platihelminteak
  • Zelulaz kanpoko digestioa dute.
  • Digestio-hodi primitibo bat: ahoa, esofagoa eta hesteak.
  • Ez dute adarkadura eta uzkirik.
  • Asko eta asko bizkarroiak dira eta ostalariaren barne likidoaz
    elikatzen dira. (adb: tenia)
    Ahoa
    Faringea
    Hestea

Digestio-Hodia duten Animalien Digestioa

• Organismoak eboluzionatzen duten heinean, digestioa
  geroz eta gehiago zeluletatik kanpo egiten dute.
• Digestio hodian atal gehiago diferentziatzen dituzte eta
  hainbat guruin agertzen zaizkie.

Anelidoen Digestioa

• Anelidoak:
  • Digestioa zelulaz kanpo.
  • Digestio-hodi osoa: ahoa, faringea, esofagoa, paparoa (elikagaiak
    biltegiratzeko), arandoia (elikagaiak birrintzeko) , hestea eta uzkia.
    Faringe Buche
    Intestino
    Boca Esófago Molleja
    Ano

Moluskuen Digestioa

• Moluskuak:
  • Digestio-hodi osoa.
  • Hepatopankrea: digestio entzimak jariatzen ditu.
  • Ahoa elikagai motaren arabera espezializatuta:
    » Gasteropoak: erradula: dentikulu txikiez osatutako organoa.
    » Zefalopodoak: moko adarkara bat.
    » Bibalbioak: iragazleak dira, ez erradula eta ez barailarik.
    Corazón
    Aparato excretor
    Concha
    Pulmón
    Orificio
    respiratorio
    Ojo
    Manto
    Orificio
    excretor
    Tentáculos
    Ano
    Pie
    sifón
    Boca
    tubo digestivo
    Rádula
    Hepatopáncreas
    Aparato
    digestivo
    Collar
    nervioso
    bolsa de tinta
    Aparato
    reproductor
    Masa
    visceral
    Orificio
    genital
    tentáculos
    boca
    rádula

Artropodoen Digestioa

• Artropodoak:
  • Digestio aparatu osoa dute.
  • Taldeen araberako espezializazioak.
  • Ahoan hainbat motako apendizeak elikaduraren arabera.
    Intestino medio
    Buche
    Recto
    Ano
    Esófago
    Boca
    Colon
    Glándula Salivar
    Mandíbula y estructuras
    accesorias (piezas bucales)

Ekinodermatuen Digestioa

• Ekinodermatuak:
  • Digestio aparatu osoa dute.
  • Ahoa gorputzaren erdian, Aristotelesen linterna, egitura
    horztuna.
  • Uzkia bizkarrean dute.
    ERIZO DE MAR
    ESTRELLA DE MAR
    Ano
    Ano
    Estómago
    535050505
    Boca
    Estómago
    evaginable
    Boca
    Lintema
    de Aristóteles

Ornodunen Digestio Aparatua

• Animalien erreinuan gehien eboluzionatu dena da.
• Digestio-hodiak oso atal espezializatuak ditu (ahoa, faringea, esofagoa, urdaila,
  heste meharra eta heste lodia) eta hainbat guruin erantsi (listu-guruinak, gibela
  eta pankrea).
• Elikaduraren arabera, digestio-hodiak hainbat moldaketa jaso ditu.
• Digestio-aparatuak egiten dituen prozesuak:

Tratamendu Mekanikoa

• Tratamendu mekanikoa:
  • Elikagaiak zatitu eta elikadura-boloa digestio-hodian zehar mugitu.
  • Ahoan eta digestio-hodiko muskuluen uzkurduraren bidez (uzkurdura
    peristaltikoak).

Tratamendu Kimikoa

• Tratamendu kimikoa:
  • Elikagaiak osatzen dituzten makromolekulen hidrolisia eragiten
    du, digestio-urinetako entzimen eta behazunaren bitartez.
  • Tamaina txikiko molekulak (mantenugaiak), digestio-hodiko
    pareta zeharka dezakete (xurgatzea).
  • Odolaren bitartez, ehun guztietara iristen dira.
    Faringe
    Glándula
    salival
    Páncreas
    Hígado
    Esófago
    Estómago (Molleja)
    Pico
    Intestino
    Buche
    Hígado
    Recto
    Cloaca
    Ano
    Estómago
    Esófago
    Intestino
    grueso
    Intestino
    delgado
    Boca

Digestio Aparatuaren Eboluzioa

Digestio aparatua oso konplexua da eta konplexutasun hori handituz doa eboluzio eskalan
aurrera egin ahala. Ornodunetan du garapenik handiena, hor baitauka antolaketa konplexuena.

Nutrizioaren Eboluzioa

Nutrizioa
Mikrofago izatetik makrofago izatera aldatzen da eta irensketan espezializatutako egiturak garatzen
dira, hala nola maxilak, barailak, hortz-haginak, etab.

Digestioaren Eboluzioa

Digestioa
Zelula barnekoa izatetik zelulaz kanpoko izatera aldatzen da. Zelulaz kanpokoak abantaila gehiago
ditu; izan ere, elikagai puska handiagoak irensteko aukera ematen du.

Digestio Aparatuaren Irekidurak

Digestio
aparatuaren
irekidurak
Talde primitiboenetan bakarra dago, eta hark egiten ditu ahoaren eta uzkiaren funtzioak.
Nematodoetatik aurrerakoek bi zulo izaten dituzte: aurrealdeko bat (ahoa), elikagaia irensteko
erabiltzen dena; eta atzealdeko beste bat (uzkia), non egiten baita egestioa.

Digestio Hodiaren Aldeak

Digestio hodiaren
aldeak
Alde gehiago daude eta zati bakoitzean funtzioak espezializatuagoak daude. Alde batetik besterako
igarobidea kontrolatzen duten esfinterrak daude. Digestio hodia luzatu eta tolestu egiten da; batez
ere, hestean.

Digestio Guruinak

Digestio guruinak
Entzimak jariatzen dituzte digestio hodiaren hainbat gunetan. Bertan, digestioaren hormona
kontrola egiten da.

Uhin Peristaltikoak

Uhin peristaltikoak
Digestio hodiko paretan kokatutako muskulu geruzari esker sortzen dira eta elikagaia hodian zehar
bultzatzen dute.

Xurgapen Azalera

Xurgapen azalera
Handitu egiten da, hainbat egituraren garapenari esker (heste itsuak, biloak, etab.).

Animalien Arnasketa Funtzioa

• Arnasketa funtzioa arnas aparatuan egiten da.
• 2 faseetan egiten da:

Kanpo Arnasketa

• KANPO ARNASKETA:
  • OXIGENOA (O2) ANIMALIAREN GORPUTZERA ERAMATEN DA, ZELULETARA.
  • ZELULETATIK KARBONO DIOXIDOA (CO2) KANPORATZEN DA KANPO INGURUNERA.
  • DIFUSIO BIDEZ ZEHARKATZEN DITUZTE MINTZAK, KONTZENTRAZIO GRADIENTEAREN ALDE.

Arnasketa Zelularra

• ARNASKETA ZELULARRA:
  • MITOKONDRIETAN GERTATZEN DA.
  • ENERGIA LORTZEN DA

Arnasketa Egiturak

Arnasketa egiturak
· Airearekiko edo urarekiko ukipen azalera handia baina mehea.
· Azalera heze bat (lehorrean ezin da gas trukea egin)
· Aireztapen mekanismoak, gasak etengabe berritzeko.

• Garraio sistema bat, gasak organismoan banatzeko.
  ANFIBIOS
  REPTILES
  AVES
  MAMÍFEROS
  Células
  de los tejidos
  Estigma
  Exterior
  Tráquea
  sacos aéreos
  VENTILACIÓN PULMONAR
  El aire que se halla en los pulmones se
  renueva constantemente por movimientos
  respiratorios.
  Diafragma
  INSPIRACION
  ESPIRACIÓN

Animalien Arnas Aparatuak

Konplexutasunaren eta bizi diren ingurunearen arabera:

Animalia Urtar Primitiboak

• Animalia urtar primitiboak:
  • Ez dute gas trukerako egitura espezializaturik
  • Gorputz azalera guztian, difusioz oxigenoa sartzen da zeluletara eta karbono dioxidoa atera.
  • Adb: poriferoak, knidarioak edo platihelminteak.

Animalia Konplexuenak

• Animalia konplexuenek:
  • Arnas aparatu eraginkorra dute.
  • Lau arnasketa mota: larruazaleko arnasketa, trakeako arnasketa, zakatzetako arnas keta
    (brankia)eta biriketako arnasketa.

Larruazal Arnasketa

Larruazal arnasketa
- Difusio-sistema bakunaren eboluzio bat da.
- Ingurune urtar edo oso hezeetan bizi diren animaliek:
anelidoek, moluskuek, anfibio batzuek.
- Ingurunean disolbatutako gasak azalean zehar barreiatzen
dira barnean zirkulatzen duten likidoen bitartez.
- Azala heze mantentzen da muki-guruinen jariakinei esker.
- Kapilar-sare sendo batek organismoko zelula guztietara
garraiatzen ditu gas horiek.
LARRUAZAL-ARNASKETA
CO2 O2
-
Ura
Larruazala
Zelulak
C
D
RESPIRACIÓN CUTANEA
Osigens
Diexids
de carbase
Dióxida
de carboos
1
Oxigena

Trakea Arnasketa

Trakea arnasketa
- Artropodo lehortarren kasuan.
- Kanpo-pareta iragazgaitza barruratz tolesten da eta trakea
izeneko hodi heze eta adarkatuez osatutako sistema osatzen
du.
- Espirakulua: trakeak kanporantz irekitzen diren zuloak.
Muskuluen bidez erregulatutako balbulak dituzte.
- Gas-trukea, oxigeno-beharren arabera doitzen da.
- Barne-amaiera oso meheak, trakeolak. Trakeoletan zuzeneko
difusio bidez arnas trukea egiten da ehunekin.
- Barruko aire mugimendua ezinbestekoa airea berritzeko,
abdomen-muskuluen uzkuduren bitartez.